.jpg)
प्याज खाय फाइदै फाइदा !BENEFITS OF ONION
धेरै फाइदा गर्छ प्याजले
प्याज आलुपछि सबैभन्दा बढी खाइने तरकारीमा पर्छ । प्याजका फाइदा कम छैनन् । सास गनाउँछ भनेर युवा वर्ग यसको सेवनबाट हच्किने गरेको देखिन्छ । तर तिनले के भुल्नु हुँदैन भने, प्याज राम्रो तरकारीका साथै अति राम्रो औषधि समेत हो । प्याजमा केलिसिन र राइबो फलेबिन -भिटामिन बी) पर्याप्त मात्रामा हुन्छ ।प्याजमा ११ प्रतिशत कार्बोहाइड्रेट हुन्छ । यसमा गन्ध हुनुको कारण यसमा एन-प्रोपाइल डाइसल्फाइड हुनु हो । यो पदार्थ पानीमा घुलनशील एमिनो अम्ल माथि एन्जाइमको प्रतिक्रियाले गर्दा निर्मित हुन्छ ।
आधुनिक चिकित्सा विज्ञानको नयाँ अध्ययन अनुसार, प्याजको नियमित उपयोगले ग्यास्टि्रक अल्सरबाट बचाउ हुन
सक्छ । यस्तै, स्विटजरल्यान्डस्थित बर्न विश्वविद्यालयमा गरिएको अध्ययनले यसको नियमित सेवनले ओस्टियोस्पोरोसिस हुने सम्भावना समेत कम हुने देखाएको छ । केही अन्य अध्ययनले प्याजको नियमित उपयोगबाट पेट र मस्तिष्कको क्यान्सर हुने जोखिम कम हुने उल्लेख गरेका छन् ।
प्याजले रगतमा कोलेस्ट्रोल, ट्राइग्लिसराइड र थ्रोम्बोक्सेनको स्तरमा समेत कमी ल्याउँछ । विभिन्न अध्ययन अनुसार, प्याजमा एन्टिब्याक्टेरियल र एन्टिफंगल गुण समेत हुन्छ ।
आयुर्वेदमा प्याज अजीर्ण अर्थात् खाना नरुच्ने-नपच्ने र झाडापखालामा उपयोगी हुने उल्लेख छ । योजीवाणुरोधी, तनावरोधी, पीडानाशक, मधुमेह नियन्त्रक, पत्थरी विरोधी र वाथरोधी मानिन्छ ।
प्याज प्राचीन कालदेखि नै कति उपयोगी रहँदै आएको छ भने, मिश्रको पिरामिडका निर्माताहरूसमेत प्याज खान्थे रे । पिरामिडका ममी -मानव शवह) रूपमा समेत प्याज पाइएको छ ।
प्याजलाई छालामा दल्दा कपाल बढ्ने जनविश्वास समेत छ ।
एक शेयर गर्न नबिर्सनूहोला"
धेरै फाइदा गर्छ प्याजले
आधुनिक चिकित्सा विज्ञानको नयाँ अध्ययन अनुसार, प्याजको नियमित उपयोगले ग्यास्टि्रक अल्सरबाट बचाउ हुनसक्छ । यस्तै, स्विटजरल्यान्डस्थित बर्न विश्वविद्यालयमा गरिएको अध्ययनले यसको नियमित सेवनले ओस्टियोस्पोरोसिस हुने सम्भावना समेत कम हुने देखाएको छ । केही अन्य अध्ययनले प्याजको नियमित उपयोगबाट पेट र मस्तिष्कको क्यान्सर हुने जोखिम कम हुने उल्लेख गरेका छन् ।
प्याजले रगतमा कोलेस्ट्रोल, ट्राइग्लिसराइड र थ्रोम्बोक्सेनको स्तरमा समेत कमी ल्याउँछ । विभिन्न अध्ययन अनुसार, प्याजमा एन्टिब्याक्टेरियल र एन्टिफंगल गुण समेत हुन्छ ।
आयुर्वेदमा प्याज अजीर्ण अर्थात् खाना नरुच्ने-नपच्ने र झाडापखालामा उपयोगी हुने उल्लेख छ । योजीवाणुरोधी, तनावरोधी, पीडानाशक, मधुमेह नियन्त्रक, पत्थरी विरोधी र वाथरोधी मानिन्छ ।
प्याज प्राचीन कालदेखि नै कति उपयोगी रहँदै आएको छ भने, मिश्रको पिरामिडका निर्माताहरूसमेत प्याज खान्थे रे । पिरामिडका ममी -मानव शवह) रूपमा समेत प्याज पाइएको छ ।
प्याजलाई छालामा दल्दा कपाल बढ्ने जनविश्वास समेत छ ।
एक शेयर गर्न नबिर्सनूहोला"
अहिले किड्नी रोगको प्रकोप फैंलिदै गएको छ ।
खासगरी खानपिनमा हुने
लापरवाहीको कारण
किड्नी रोगी बढेका छन् ।
पेटभन्दा जिब्रोलाई शान्त पार्ने ध्येयले खाने
गरिएपछि किड्नी रोगले अड्डा जमाउन थालेको हो ।
किड्नी, शरीर संचालनको अभिन्न अङ्ग
।
तर, यही अङ्ग थलिएपछि मानिसले
लाखौं रुपैंयाा खर्चिनुपर्ने बाध्यता आइलागेको छ ।
जीवनभरि कृत्रिम तरिकाले मूत्र विसर्जन गर्ने
डाइलोसिसजस्तो महँगो प्रणाली अपनाउन बाध्य छन्
।
पैसा हुनेहरु डाइलोसिस त गर्छन्, तर नहुनेहरु
किड्नी ‘फेलियर’ बाट जीवन गुमाउन
विवश
छन् ।
चिन्ता नगर्नुस्, किड्नी जोगाउने उपाय छ ।
त्यो पनि घरैमा । भान्सामा धनियाँ पात ल्याउनुस् । नियमित सेवन
गर्नुस् । किड्नी रोगबाट जोगिने भरपर्दो उपाय हो यो ।
किड्नीले शरीरमा भएको विकारजन्य
पदार्थ
प्रशोधन गर्दछ । यसले रगतमा भएको नुन, विष तथा अनावश्यक
फोहोर पदार्थ छान्ने काम गर्दछ । धनियााको नियमित सेवनबाट
किड्नीको संचालन प्रक्रिया सहज बनाउन सकिने
अध्ययनले देखाएको छ । यसको सेवन गर्ने तरिका सरल छ ।
सेवन विधि
पहिले एक मूठा धनियाँको पात लिने, त्यसलाई
सफा पानीले धोएर १०
मिनेटजति पानीमा उमाल्नु पर्दछ । त्यसपछि चिस्याएर
बोतलमा खन्याउनु पर्दछ । अब यो झोल खानयोग्य भयो । हरेक
दिन एक गिलास पिउनोस् । केही साताको सेवनबाट
तपाईंले किड्नीबाट प्रशोधित विकारहरु मूत्र
विसर्जनको माध्यमले निष्काशन भइरहेको महसुस गर्नु हुनेछ
______________________________________________
राम्रो कुरा शेयर गरेर सबैलाई जानकारी गराउनुहोला |
खासगरी खानपिनमा हुने
लापरवाहीको कारणकिड्नी रोगी बढेका छन् ।
पेटभन्दा जिब्रोलाई शान्त पार्ने ध्येयले खाने
गरिएपछि किड्नी रोगले अड्डा जमाउन थालेको हो ।
किड्नी, शरीर संचालनको अभिन्न अङ्ग
।
तर, यही अङ्ग थलिएपछि मानिसले
लाखौं रुपैंयाा खर्चिनुपर्ने बाध्यता आइलागेको छ ।
जीवनभरि कृत्रिम तरिकाले मूत्र विसर्जन गर्ने
डाइलोसिसजस्तो महँगो प्रणाली अपनाउन बाध्य छन्
।
पैसा हुनेहरु डाइलोसिस त गर्छन्, तर नहुनेहरु
किड्नी ‘फेलियर’ बाट जीवन गुमाउन
विवश
छन् ।
चिन्ता नगर्नुस्, किड्नी जोगाउने उपाय छ ।
त्यो पनि घरैमा । भान्सामा धनियाँ पात ल्याउनुस् । नियमित सेवन
गर्नुस् । किड्नी रोगबाट जोगिने भरपर्दो उपाय हो यो ।
किड्नीले शरीरमा भएको विकारजन्य
पदार्थ
प्रशोधन गर्दछ । यसले रगतमा भएको नुन, विष तथा अनावश्यक
फोहोर पदार्थ छान्ने काम गर्दछ । धनियााको नियमित सेवनबाट
किड्नीको संचालन प्रक्रिया सहज बनाउन सकिने
अध्ययनले देखाएको छ । यसको सेवन गर्ने तरिका सरल छ ।
सेवन विधि
पहिले एक मूठा धनियाँको पात लिने, त्यसलाई
सफा पानीले धोएर १०
मिनेटजति पानीमा उमाल्नु पर्दछ । त्यसपछि चिस्याएर
बोतलमा खन्याउनु पर्दछ । अब यो झोल खानयोग्य भयो । हरेक
दिन एक गिलास पिउनोस् । केही साताको सेवनबाट
तपाईंले किड्नीबाट प्रशोधित विकारहरु मूत्र
विसर्जनको माध्यमले निष्काशन भइरहेको महसुस गर्नु हुनेछ
______________________________________________
राम्रो कुरा शेयर गरेर सबैलाई जानकारी गराउनुहोला |
विराटनगर : झन्डै तीन सातादेखि विराटनगरमा महामारीका रूपमा फैलिएको हेपाटाइटिसबाट मोरङको ग्रामीण भेगका बासिन्दा पनि प्रभावित भएको पाइएको छ। झोराहाट गाविसमा आयोजना गरिएको नि:शुल्क स्वास्थ्य शिविरमा हेपाटाइटिसका बिरामी भेटिएका हुन्। शिविरमा बिरामी भेटिएपछि हेपाटाइटिस गाउँमा पनि फैलिएको पुष्टि भएको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ।कर्मशील महिला बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाको आयोजना र नोबेल मेडिकल कलेजको प्राविधिक सहयोगमा विशेषज्ञ चिकित्सक लगेर शिविर सञ्चालन गरिएको थियो। स्वास्थ्य परीक्षण र उपचारका लागि आएका दुई हजार दुई सय नौजनामध्ये १० जनामा पूर्ण रूपमा हेपाटाइटिस भेटिएको र अन्य धेरैलाई संकमणको खतरा रहेको नोबेलका प्रशासकीय एवं सूचना अधिकृत नारायण दाहालले बताए। हेपाटाइटिसको संक्रमण फेला परेकालाई थप उपचार सुरु गरिएको छ। उनले सहरबाट जन्डिस गाउँ पसेको पुष्टि भएको बताए।
यसैबीच विराटनगरमा केही समय यता फैलिएको हेपाटाइटिस रोगको कारण पत्ता लगाउन र रोकथामका लागि अनुसन्धान गर्न आइतबारबाट विशेषज्ञ चिकित्सक टोली विराटनगर आएको छ। स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको निर्देशनमा बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको पब्लिक हेल्थ डिपार्टमेन्टका डा. दीपक यादवको नेतृत्वको पाँच सदस्यीय टोलीले आइतबार काम थालेको छ। टोलीमा निमेश पौडेल, दीपेश ताम्रकार र तथ्यांक संकलक तेजेन्द्र पण्डित तथा गणेश साह सहभागी छन्।
टोलीले हेपाटाइटिस लागेका बिरामीको तथ्यांक संकलन गर्न सुरु गरेको छ। परीक्षणका लागि बिरामीको रगतको नमुना संकलन, विभिन्न स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर अनुगमन, खानेपानीको नमुना संकलन तथा स्वास्थ्य संस्थालाई प्राविधिक सल्लाह र सुझाउ दिने काम टोलीले गरिरहेको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय मोरङका प्रमुख नवराज सुब्बाले बताए। टोलीको नेतृत्व गरेका यादवले महामारी नियन्त्रण गर्न नसके थप समस्या उत्पन्न हुने बताए। तीन दिनभित्रमा हेपाटाइटिस फैलिनुको कारण पत्ता लगाएर नियन्त्रण सुरु गरिने उनले बताए।
जनस्वास्थ्य कार्यालयको तथ्यांकअनुसार मोरङमा अहिलेसम्म चार सय २२ जनामा हेपाटाइटिसको संक्रमण भएको छ। पूर्ण रूपमा तथ्यांक संकलन भने गरिनसकिएको कार्यालयले जनाएको छ। विराटनगरबाहिरका स्वास्थ्य संस्थामा पनि बिरामी उपचाररत रहेका कारण पूर्ण रूपमा तथ्यांकन संकलन हुन नसकेको कार्यालयको भनाइ छ।
बिरामी पर्नेमा २७ जना प्रहरी छन्। २५ जना बिरामी विभिन्न सरकारी तथा निजी स्वास्थ्य संस्थामा उपचार गराइरहेको सुब्बाले बताए। उनका अनुसार कोसी अञ्चल अस्पताल, विराटनगर अस्पताल, मोरङ सहकारी अस्पताल, नोबेल मेडिकल कलेज, गोल्डेन अस्पताल, ग्रिन क्रस अस्पताल र लाइफ गार्ड अस्पतालमा बिरामीको मात्रा बढी छ। विराटनगर २, ६, १०, ११, १३ र १५ वडामा बिरामीको संख्या बढी छ।
'यो रोग सर्ने अवधि ४० दिन हुन्छ', यादवले भने, 'रोग फैलन थालेको तीन साता पनि नपुगेका कारण अझै फैलन सक्छ ।' खानेपानी र खानेकुराबाट यो रोग सर्ने उनले बताए।
खानेपानीमा दिसाका जीवाणु
.jpg)
विराटनगरमा वितरण गरिएको खानेपानीमा दिसापिसाबमा पाइने जीवाणु 'फिकल कोलिफर्म' भेटिएको छ। खानेपानी संस्थानले वितरण गरेको पानी परीक्षणका क्रममा जीवाणु फेला परेको हो। संस्थानले केही दिनअघि सिमएन परियोजनाको विराटनगरस्थित ल्याबमा परीक्षणका लागि नमुना पठाएको थियो।
विराटनगरमा हेपाटाइटिसको प्रकोप फैलिएपछि खानेपानीबाट रोग फैलिएको आशंकामा पानी परीक्षणका लागि पठाइएको थियो। नगरका विभिन्न क्षेत्रबाट संकलन गरेर परीक्षण गर्दा पानीमा फिकल कोलिफर्म फेला परेको हो। कोलिफर्म भेटिएका कारण विराटनगरको पानी पिउनयोग्य नभएको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय मोरङले जनाएको छ। ६ स्थानको पानी परीक्षण गर्दा चार स्थानकोमा जीवाणुको प्रकोप फैलिएको पाइएको जिल्ला जनस्वास्थ्य प्रमुख नवराज सुब्बाले बताए। खानेपानी पाइप फुटेर ढल मिसिएका कारण पानीमा कोलिफर्म मिसिएको हुन सक्ने उनको भनाइ छ।
हेपाटाइटिसको प्रकोप अनुसन्धान गर्न आएको विशेषज्ञ टोलीले पनि पानीको परीक्षणका लागि नमुना संकलन गर्न थालेको छ। नेपाल खानेपानी संस्था विराटनगर कार्यालयका प्रशासन प्रमुख रत्नप्रसाद राजवंशीले संस्थानले वितरण गर्दै आएको पानीमा कोलिफर्म भेटिएको बताए। 'पानीमा हानिकारक जीवाणु भेटियो', राजवंशीले भने, 'पानी स्वच्छ बनाउन काम सुरु गरिएको छ।'
धेरै मानिस चिया या कफीका शौखीन हुन्छन् भने कतिपय मानिसलाई चिया या कफीमध्ये एक चीज मात्र मन पर्छ । चिया र कफी दुवैमा क्याफिन पाइन्छ । क्याफिन हाम्रो शरिरका लागि हानिकारक तथा फाइदाजनक दुवै हुन्छ । कोलोन विश्वविद्यालयका फार्मेसिस्ट र टक्सीकोलोजिस्ट कुनो गुटलरका अनुसार क्याफिनका कारण मुटुको धड्कन बढ्छ । यसले मष्तिष्कमा रगतको मात्रा बढाउने गर्छ जसले मष्तिष्कमा अक्सिजनको मात्रामा बृद्धी गर्छ ।चियाः चिया पनि थरीथरीका हुन्छन् । कालो, हरियो र कागती चिया खासगरी स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक हुन्छ । ग्रिन टीले क्यान्सरको खतरालाई कम गर्छ । ग्रिन टी पाउँनाले शरिरको वजन कम हुन्छ । ज्यादा मात्रामा चियाको सेवनले बेफाइदा गर्छ । धेरै चिया खानाले पेटमा ग्याँसको मात्रा बढ्ने गर्छ । दैनिक रूपमा ५-६ कप चिया पिउनु राम्रो हुन्छ ।
कफीः कफी पनि स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक हुन्छ तर, ज्यादा मात्रामा कफी पिउनु पनि हानिकारक हुन्छ । कफीमा क्याफिन हुन्छ जसले अनिन्द्रा बढाउने गर्छ । दैनिक ३-४ कप भन्दा बढी पटक कफी पिउनु राम्रो मानिदैन ।
एन्टी अक्सिडेन्टः चिया र कफी दुवैमा एन्टी-अक्सिडेन्ट हुने गर्छ । चियामा फ्लेवेनाइड पाइन्छ भने कफीमा क्युनाइन र क्लोरोजेन एसिड पाइन्छ । यी दुवै रसायनले एन्टी-अक्सिडेन्टको काम लगभग उस्तै काम गर्छ । यो एन्टी-अक्सिडेन्ट शरिरबाट फ्रि रेडिक्स निर्मूल गर्छ ।वजन घटाउनका लागिः चिया र कफी दुवैले तौल घटाउनका लागि फाइदाजनक हुन्छ । दैनिक कालो कफी पिउनाले तौल कम गर्न मद्धत गर्छ । यस्तै, अर्कोतर्फ ग्रिन, लेमन, र कालो चियाको प्रयोगले पनि तौल घटाउन मद्धत गर्छ ।
कफी र चियाले मुटुलाई पनि निकै फाइदा गर्छ । यसमा पाइने एन्टी-अक्सिडेन्टले मुटुको समस्यालाई कम गर्छ । यसले मुटुको कार्यक्षमतालाई पनि बढाउने गर्छ ।
क्यान्सरका लागिः कफी र चियाले क्यान्सरको सम्भावनालाई कम गर्छ । चिया पिउनेलाई ब्रेस्ट क्यान्सर हुने निकै कम सम्भावना हुन्छ । कफी पिउनाले लिभर र प्रोटेस्ट क्यान्सर हुने सम्भावना पनि कम हुन्छ ।
पाचन प्रणालीका लागिः कफीको तुलनामा चिया पाचन प्रणालीका लागि निकै फाइदाजनक हुन्छ । चिया यदी चिनि र दुध बिना बनाए यसले पेटको लागि निकै फाइदाजनक हुन्छ । यसले पाचन प्रणालीलाई निकै फाइदा गर्छ ।
कफीको अत्याधिक प्रयोगले भोक कम लाग्ने गर्छ । यसले कब्जियतको समस्या बढाउँछ ।
क्याफिनः यदी क्याफिनको सेवन कम मात्रामा गरिए फाइदाजनक हुन्छ, तर यसको धेरै प्रयोगले कयौ प्रकारका स्वास्थ्य समस्या पनि हुने गर्छ
कागती हाम्रो दैनिक जीवनमा प्रयोग हुने खाद्य पदार्थ हो । कागतीलाई खानामा तथा सलादमा बड प्रयोग गर्ने गरिन्छ भने पेय पदार्थमा समेत मिसाएर प्रयोग गर्ने गरिन्छ । यस्तै, कागतीलाई औषधीका रूपमा समेत प्रयोग गर्न सकिन्छ । विभिन्न रोगहरूमा घरेलु औषधी बनाउनका लागी प्रयोग गर्न कागतीको प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
कागतीको सही रूपमा प्रयोग गर्न सके दाँतको समस्याबाट समेत राहत पाउन सकिन्छ । दाँतको पहेलोपन हटाउन र दाँतको सुन्दरता कायम राख्नका लागि कागतीको प्रयोग गर्न सकिन्छ । यदी दाँतको पहेलोपनका कारण तनावमा हुनुहुन्छ भने कागतीको प्रयोगले उक्त समस्याबाट तथा तनावबाट मुक्त हुन सक्नुहुनेछ ।
यसका लागि केही विधिहरू भने अपनाउनुपर्ने हुन्छ । केही प्रक्रिया पुर्याएर काम गर्न सके मात्र कागतीले तपाईको दाँतलाई सफा राख्न मद्धत गर्छ ।
- दिनहुँ दुई पटक ब्रश गर्नुस् । ब्रस गरेपछि कागतीको रसमा थोरै पानी मिसाएर दाँतको मसाज गर्ने ।
- सुखा कागतीको बोक्रा पिसेर पाउडर बनाउने र उक्त पाउडरलाई दिनमा एक पटक दाँतमा लगाउने ।
- कागतीको रस र बेकिङ्ग सोडा मिसाएर पेष्ट बनाउने र त्यसले दाँत ब्रश गर्ने । यसले दाँतको पहेलोपन कम हुन्छ ।
- एक चम्चा कागतीको रस र त्यसमा आधा चम्चा नुन मिसाएर दाँतमा मसाज गर्ने ।
कागतीको सही रूपमा प्रयोग गर्न सके दाँतको समस्याबाट समेत राहत पाउन सकिन्छ । दाँतको पहेलोपन हटाउन र दाँतको सुन्दरता कायम राख्नका लागि कागतीको प्रयोग गर्न सकिन्छ । यदी दाँतको पहेलोपनका कारण तनावमा हुनुहुन्छ भने कागतीको प्रयोगले उक्त समस्याबाट तथा तनावबाट मुक्त हुन सक्नुहुनेछ ।
यसका लागि केही विधिहरू भने अपनाउनुपर्ने हुन्छ । केही प्रक्रिया पुर्याएर काम गर्न सके मात्र कागतीले तपाईको दाँतलाई सफा राख्न मद्धत गर्छ ।
- दिनहुँ दुई पटक ब्रश गर्नुस् । ब्रस गरेपछि कागतीको रसमा थोरै पानी मिसाएर दाँतको मसाज गर्ने ।
- सुखा कागतीको बोक्रा पिसेर पाउडर बनाउने र उक्त पाउडरलाई दिनमा एक पटक दाँतमा लगाउने ।
- कागतीको रस र बेकिङ्ग सोडा मिसाएर पेष्ट बनाउने र त्यसले दाँत ब्रश गर्ने । यसले दाँतको पहेलोपन कम हुन्छ ।
- एक चम्चा कागतीको रस र त्यसमा आधा चम्चा नुन मिसाएर दाँतमा मसाज गर्ने ।
लण्डन, वैशाख ५ – चस्मा निर्माणमा संलग्न विज्ञहरू(अप्टिसियन्स)ले स्मार्टफोनको अत्यधिक प्रयोगले मानिस अन्धो समेत हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । उनीहरूले स्मार्टफोन प्रयोग गर्ने दुई हजार मानिसमा गरेको अध्ययनपछि यो चेतावनी सार्वजनिक गरेका हुन् । अध्ययनअनुसार २५ वर्षभन्दा कम उमेरका युवा मोबाइल फोनको प्रयोग दिनमा ३२ पटकभन्दा बढी गर्दछन् । स्मार्टफोनका साथै कम्प्युटर, ट््याबलेट र फ्ल्याट स्क्रिन भएका टिभीको अत्यधिक प्रयोगले पनि आँखामा दीर्घकालीन असर पर्ने अध्ययनमा देखिएको छ । स्मार्टफोनको स्क्रिनबाट निस्कने नीलो प्रकाश आँखाका लागि हानिकारक छ, अप्टिसियन एन्ड्र हेपवर्थले भन्छन्, यो आँखाको पछिल्लो भागका लागि खतरनाक हुन्छ । उनका अनुसार यो नीलो प्रकाशकमा म्याकुलर डिजेनेरेसनको खतरा हुन्छ, जसले मानिस अन्धोसमेत हुन सक्छ । निरन्तर नीलो प्रकाशमा हेर्नाले निद्रा र दिमागमा असर गर्छ । स्मार्टफोन चलाउँदा हामी आँखा कमै झिम्क्याउँछौं । फोनसँग आँखाको दुरी पनि कम हुन्छ, जसले गर्दा आँखामा बढी असर पर्दछ । आँखाको समस्या र स्मार्टफोनसँग त्यसको सम्बन्धबारे हामी अनभिज्ञ छौ, हेपवर्थ भन्छन, तर प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणबाट स्मार्टफोनले आँखालाई असर गर्ने कुराको ठोस प्रमाण प्राप्त भएको छ ।
काठमाडौं-सरकारले आधारभूत स्वास्थ्य सेवा सहज बनाउन नागरिक स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम ल्याउने तयारी गरेको छ। पाँच वर्षभित्र देशभरका सबै नागरिकले वर्षको ५० हजार रुपैयाँसम्म उपचार खर्च पाउने गरी लागू गरिने यो कार्यक्रम यसै वर्ष तीन जिल्लामा नमुनाका रुपमा सुरु गरिनेछ। यसका लागि स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले राष्ट्रिय स्वास्थ्य बिमा निर्देशिका तयार पारिसकेको छ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहसचिव केदारबहादुर अधिकारीले सबै वर्गका नागरिकलाई आधा
.jpg)
रभूतदेखि जटिल स्वास्थ्य सेवासम्म सहज उपलब्ध गराउन यो निर्देशिका ल्याउन लागेको जानकारी दिए। ‘यसमा अर्थ मन्त्रालय र राष्ट्रिय योजना आयोगको सहमति लिइसकेका छौं,' उनले बिहीबार नागरिकसँग भने, ‘अर्काे साता मन्त्रिपरिषद पठाउँदैछौं।' मन्त्रिपरिषदले स्वीकृत गरेपछि स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम लागू हुनेछ।
देशव्यापी रूपमा प्रत्येक नागरिकलाई समेट्ने गरी पहिलोचोटि यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन हुन लागेको हो। पहिलो चरणमा बाग्लुङ, इलाम र कैलालीमा यो कार्यक्रम लागू गरिनेछ। स्थानीय तहमा यसको कार्यान्वयन निकाय जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय रहनेछ।
‘यो वर्षभित्रै तीन जिल्लाबाट स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम सुरु गरिसक्छौं,' अधिकारीले भने, ‘त्यो कति प्रभावकारी हुन्छ हेरेर पाँच वर्षभित्र देशका सबै जिल्लामा सञ्चालन गर्ने योजना छ।'
यो वर्ष सुरुआती काम गर्न सरकारले ४५ करोड रुपैयाँ बजेट छुट्ट्याइसकेको छ। आवश्यक थप रकम अर्को बजेटमा व्यवस्था गरिने मन्त्रालयले जनाएको छ। स्वास्थ्य बिमाका लागि तोकिएको प्रिमियम रकमको आधा हिस्सा सर्वसाधारणले बेहोर्नुपर्नेछ भने आधा सरकारले। प्रिमियम रकम भने तय हुन बाँकी रहेको अधिकारीले बताए।
प्रिमियम तिर्नै नसक्ने अति गरिबका हकमा छुट्टै कार्यक्रम प्रस्ताव गरिएको छ। उनीहरूले स्थानीय प्रशासनको सिफारिसका आधारमा विशेष प्रक्रिया पूरा गरेर प्रिमियम छुट सुविधा पाउनेछन्। यो बिमा कार्यक्रम व्यक्तिगत हिसाबले भन्दा पारिवारिक हिसाबले कार्यान्वयन गरिने निर्देशिकामा व्यवस्था छ।
बिमा गरिसकेपछि पाँच सदस्य भएको एक परिवारले बढीमा वार्षिक ५० हजार रुपैयाँसम्म स्वास्थ्य उपचार सुविधा पाउनेछन्। गम्भीर प्रकृतिका रोग भए केही रकम थप्न सकिने निर्देशिकामा छ। यसमा प्राथमिक, आकस्मिक र जटिल गरी तीन प्रकारका उपचार सेवा पर्नेछन्। यसका लागि जिल्लाका सरकारी अस्पतालबाटै सेवा लिएको हुनुपर्नेछ। प्राथमिक स्वास्थ्य उपचारका लागि भने नजिकको स्वास्थ्य चौकीबाट पनि सेवा लिन सकिनेछ।
स्वास्थ्य बिमा गरेको परिवारले तोकिएको अधिकतम रकमभित्र पर्ने औषधि, प्रयोगशाला परीक्षणलगायत उपचारमा लाग्ने कुनै पनि शुल्क तिर्नुपर्दैन। अति जटिल खालका उपचार आवश्यक परे जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले त्यसभन्दा माथिको अस्पतालमा सिफारिस (रेफर) गरेर पठाउन सक्नेछ। रेफर गरिएको अस्पतालमा पनि बिरामीले उपचार गर्दा तोकिएको सीमाभित्रको रकम भए तिर्नुपर्दैन।
अधिकारीका अनुसार स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम कुनै बिमा कम्पनीमार्फत सञ्चालन हुनेछैन। कार्यक्रम सञ्चालन र अनुगमन निम्ति स्वास्थ्य मन्त्रालय मातहत रहनेगरी समिति गठन गरिनेछ। त्यही समितिले जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयमार्फत देशभर बिमा गराउने, अस्पतालको बिल भुक्तानी दिने, जिल्ला अस्पतालले गरेका रेफर स्वीकृत गर्ने काम गर्नेछ।
स्वास्थ्य बिमा गरेकाहरूले उपचार गरेको खर्च विवरण जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय र तोकिएका अन्य अस्पतालले केन्द्रमा पठाउनेछन्। त्यसैका आधारमा मन्त्रालयले खर्च भुक्तानी दिनेछ।
सरकारले सर्वसाधारणलाई सहज स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउन सयभन्दा बढी औषधि निःशुल्क दिँदै आएको छ। निःशुल्क औषधिका लागि राज्यकोषबाट बर्सेनि डेढ अर्ब रुपैयाँ खर्च भइरहेको छ। यसरी छुट्टयाइएको औषधि जनतासम्म नपुग्ने, बिरामीले निःशुल्क नपाउने भएपछि त्यही बजेटमा जनतालाई सहज र सरल उपचारको व्यवस्था होस् भनेर यस्तो कार्यक्रम सुरु गर्न लागेको सहसचिव अधिकारीले बताए।
‘बिमाका आधारमा निःशुल्क उपचारको व्यवस्था भए सेवा सम्बन्धित व्यक्तिसम्म पुग्छ,' उनले भने, ‘निःशुल्क औषधि बाँड्दा सम्बन्धित व्यक्तिले नपाउने समस्या यसमा हुँदैन।'
स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहसचिव केदारबहादुर अधिकारीले सबै वर्गका नागरिकलाई आधा
देशव्यापी रूपमा प्रत्येक नागरिकलाई समेट्ने गरी पहिलोचोटि यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन हुन लागेको हो। पहिलो चरणमा बाग्लुङ, इलाम र कैलालीमा यो कार्यक्रम लागू गरिनेछ। स्थानीय तहमा यसको कार्यान्वयन निकाय जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय रहनेछ।
‘यो वर्षभित्रै तीन जिल्लाबाट स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम सुरु गरिसक्छौं,' अधिकारीले भने, ‘त्यो कति प्रभावकारी हुन्छ हेरेर पाँच वर्षभित्र देशका सबै जिल्लामा सञ्चालन गर्ने योजना छ।'
यो वर्ष सुरुआती काम गर्न सरकारले ४५ करोड रुपैयाँ बजेट छुट्ट्याइसकेको छ। आवश्यक थप रकम अर्को बजेटमा व्यवस्था गरिने मन्त्रालयले जनाएको छ। स्वास्थ्य बिमाका लागि तोकिएको प्रिमियम रकमको आधा हिस्सा सर्वसाधारणले बेहोर्नुपर्नेछ भने आधा सरकारले। प्रिमियम रकम भने तय हुन बाँकी रहेको अधिकारीले बताए।
प्रिमियम तिर्नै नसक्ने अति गरिबका हकमा छुट्टै कार्यक्रम प्रस्ताव गरिएको छ। उनीहरूले स्थानीय प्रशासनको सिफारिसका आधारमा विशेष प्रक्रिया पूरा गरेर प्रिमियम छुट सुविधा पाउनेछन्। यो बिमा कार्यक्रम व्यक्तिगत हिसाबले भन्दा पारिवारिक हिसाबले कार्यान्वयन गरिने निर्देशिकामा व्यवस्था छ।
बिमा गरिसकेपछि पाँच सदस्य भएको एक परिवारले बढीमा वार्षिक ५० हजार रुपैयाँसम्म स्वास्थ्य उपचार सुविधा पाउनेछन्। गम्भीर प्रकृतिका रोग भए केही रकम थप्न सकिने निर्देशिकामा छ। यसमा प्राथमिक, आकस्मिक र जटिल गरी तीन प्रकारका उपचार सेवा पर्नेछन्। यसका लागि जिल्लाका सरकारी अस्पतालबाटै सेवा लिएको हुनुपर्नेछ। प्राथमिक स्वास्थ्य उपचारका लागि भने नजिकको स्वास्थ्य चौकीबाट पनि सेवा लिन सकिनेछ।
स्वास्थ्य बिमा गरेको परिवारले तोकिएको अधिकतम रकमभित्र पर्ने औषधि, प्रयोगशाला परीक्षणलगायत उपचारमा लाग्ने कुनै पनि शुल्क तिर्नुपर्दैन। अति जटिल खालका उपचार आवश्यक परे जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले त्यसभन्दा माथिको अस्पतालमा सिफारिस (रेफर) गरेर पठाउन सक्नेछ। रेफर गरिएको अस्पतालमा पनि बिरामीले उपचार गर्दा तोकिएको सीमाभित्रको रकम भए तिर्नुपर्दैन।
अधिकारीका अनुसार स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम कुनै बिमा कम्पनीमार्फत सञ्चालन हुनेछैन। कार्यक्रम सञ्चालन र अनुगमन निम्ति स्वास्थ्य मन्त्रालय मातहत रहनेगरी समिति गठन गरिनेछ। त्यही समितिले जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयमार्फत देशभर बिमा गराउने, अस्पतालको बिल भुक्तानी दिने, जिल्ला अस्पतालले गरेका रेफर स्वीकृत गर्ने काम गर्नेछ।
स्वास्थ्य बिमा गरेकाहरूले उपचार गरेको खर्च विवरण जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय र तोकिएका अन्य अस्पतालले केन्द्रमा पठाउनेछन्। त्यसैका आधारमा मन्त्रालयले खर्च भुक्तानी दिनेछ।
सरकारले सर्वसाधारणलाई सहज स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउन सयभन्दा बढी औषधि निःशुल्क दिँदै आएको छ। निःशुल्क औषधिका लागि राज्यकोषबाट बर्सेनि डेढ अर्ब रुपैयाँ खर्च भइरहेको छ। यसरी छुट्टयाइएको औषधि जनतासम्म नपुग्ने, बिरामीले निःशुल्क नपाउने भएपछि त्यही बजेटमा जनतालाई सहज र सरल उपचारको व्यवस्था होस् भनेर यस्तो कार्यक्रम सुरु गर्न लागेको सहसचिव अधिकारीले बताए।
‘बिमाका आधारमा निःशुल्क उपचारको व्यवस्था भए सेवा सम्बन्धित व्यक्तिसम्म पुग्छ,' उनले भने, ‘निःशुल्क औषधि बाँड्दा सम्बन्धित व्यक्तिले नपाउने समस्या यसमा हुँदैन।'
योनि चिलाउने :
गर्भवती अवस्था यस्तो समस्याले बढी नै सताउछ, राती गुम्सिएपछि त कन्याउँदा घाउ पनि हुन्छ । पिसाब मात्र जाँच गरेमा पनि धेरै कुरा पत्ता लाग्छ । यदि कारण पत्ता लागेन भने चिलाउन रोक्ने उपाय अपनाउनु पर्छ । चिलाउन रोक्ने, निद्रा नपरेमा निद्राको औषधि दिन सकिन्छ । रोग निको पार्ने पहिलो कडी सरसफाई अपनाउनु हो । भल्भमा क्यान्सर भएर चिलाउँने समस्या देखिएको हो, भने यसलाई त शल्यक्रियाबाटै उपचार गर्नुपर्छ ।
योनिबाट पानी बग्नु :
योनिका केही तन्तुबाट श्राव पैदा हुन्छ । सर्भिक्स र यसको ग्रन्थीहरुबाट म्यूकस सेक्रेशनको आपूर्ति भएराखेको हुन्छ । महिनावारीको बेलामा इन्डोमेटियमबाट सेक्रेशन निस्कन्छ । यौनक्रिडाको बखत द्यबचतजयष्लिक ग्रन्थीबाट श्राव हुन्छ । सबै महिलाहरुमा योनीमार्गलाई चिल्लो पार्न केही श्राव भइराखेकै हुन्छ । बढी श्राव भयो भन्दैमा केही चिन्ता गर्नुपर्दैन ।
रक्तश्राव धेरै हुनु :
धेरै दिनसम्म रक्तश्राव भइराखे रक्तल्पता हुनसक्छ । यो रोग होइन तर रोगको लक्षण हो । सामान्य कारणमा पेल्भिक क्षेत्रका दिर्घरोगहरु हुन सक्छन् । अर्को कारणमा, शरीरमा इष्ट्रोजेन हर्मोन बढी निस्कनु पनि हो । धेरै दिनसम्म महिनावारी रोकिएर रक्तश्राव भएमा पनि धेरै रगत हुन्छ ।
अनियमित रक्तश्राव हुनु :
यो क्यान्सरको सुरुको लक्षण पनि हुनसक्छ भन्ने कुरा बिर्सन हुँदैन । कुनै पनि महिलाको प्रजनन् वा ःभलयउबगकभ को अवस्थापछि पनि रक्तश्राव भएमा क्यान्सर हुन लागेको छ कि भनेर चेक गर्नुपर्दछ । यदि सर्भिक्स भ्चयकष्यल देखिएमा पाठेघरको क्यूरेट गरेर जाँच्नु पर्छ । अनियमित रक्तश्राव हुने कारणमा पोलिपको कारणले, गर्भपतन पूर्ण नभएमा, एष्ट्रोजन हार्मोन खाादा खाँदै बन्द गरेमा हुन्छ । रक्तश्रावलाई पूरा जाँच गरेर कारण पत्ता नलगाई त्यत्तिकै छोड्नु हुँदैन ।
महिनावारी :
प्रत्येक महिलाले प्रत्येक महिनामा निश्चित समयको अन्तरमा एक किसिमको रक्तश्राव योनिबाट बाहिर निस्कन्छ र यसले गर्भ रहनसक्ने कुराको सङ्केत दिन्छ । यसलाई नै महिनावारी भन्दछन् । यो सामान्यतयाः गर्मी प्रदेशमा १२–१३ बर्षमा र शीतोष्ण प्रदेशमा १५–१६ बर्षमा सुरु हुन्छ । र ४५–५० बर्षको उमेरसम्म रहन्छ । कुनै बालिकाको ११ बर्षभन्दा पहिला महिनावारी भएमा र १७ बर्षसम्म पनि नभएमा स्त्रीरोग विशेषज्ञसँग जचाउँनुपर्छ । यो रक्तश्राव हुने प्रक्रिया ३ देखि ५ दिनसम्म हुन्छ । महिनावारी सुरु हुनु किशोरी अवस्था समाप्तिको सङ्केत हो । यसको अर्थ बिहे गरी दिनुपर्छ भन्ने होइन । धेरै रक्तश्राव र कम रक्तश्राव दुबै खतराका सङ्केत हुन । रजस्वला हुँदा करिब ५० मि.लि. रगत बग्छ । एक रजस्वला भएदेखि अर्को रजस्वला हुने अवधिलाई रजस्वला चक्र भनिन्छ । धेरैजसो महिलाहरुको चक्र २१ दिन र २८ दिन हुन्छ ।
रजस्वलापछि अण्डाबाट इप्ट्रोजन निस्कन्छ, करिब १३–१४ दिनपछि एउटा अण्डा वा फुल निस्कन्छ । यसले गर्भाशयमा बच्चाराख्ने शक्ति बृद्धि गर्छ तर गर्भ नरहेमा सानो हुँदै बिलाएर जान्छ । साथसाथै हर्मोनको उत्पादन घट्दै जान्छ र रगतका नली फुटी रगत बग्छ । गर्भ नरहेमा रजस्वला हुन्छ ।
- डा. विष्णुप्रसाद पण्डितको तत्काल डाक्टर नभएमा पुस्तकबाट साभार
कानभित्रको मयल, कानेगुजी या श्रावसँग जोडिएका पाँचवटा महत्वपूर्ण विषयहरु कानको स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारीका लागि काम लाग्न सक्छन् ।
१. कानको मयल कसरी बाहिर आउँछ ?
कानभित्रका कोशिकाहरु विशेष प्रकारका हुन्छन् । तिनीहरु एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्छन् । लण्डनको रोयल नेशनल अस्पतालका नाक, कान, घाँटीका प्रोफेसर सकिल सइदका अनुसार मसीको एकबुँद हालेर हेर्नोेस्, केही हप्तापछि त्यो कोशिकाका साथ बाहिर आउँछ । यदि यस्तो भएन भने कानको छिद्र प्राकृतिक प्रक्रियाबाट बनेको मृत कोशिकाले भरिएको छ भन्ने बुझे हुन्छ ।
यो तरिकाबाट कानभित्रको मयल अगाडि बढ्छ । खाने, पिउने या यताउति हल्लिँदा पनि मयल बाहिर आउँछ ।
प्रफेसर सइदले पत्ता लगाएका छन् कि उमेर बढ्दै जाने क्रममा कहिलेकाँही कानभित्रको मयल कालो हुँदै जान्छ । जुन मानिसको कानको प्वालमा रौं उमि्रएको छ, उसको कानभित्रको मयल बाहिर निस्कन पाउँदैन ।
२. एन्टी माइक्रोबियल गुण
कानको मयलमा मैन हुन्छ । तर, यो मूलरुपमा मृत केराटिनोसाइट कोशिकाबाट बनेको हुन्छ । कानको मयलका केही पदार्थहरुको मिश्रण भएको हुन्छ । करिब १ हजारदेखि २ हजार ग्रन्थीले एन्टी माइक्रोबियल पेप्टाइड बनाउँछन् । रौंको कोशिकाकै जस्तो ग्रन्थीले मिश्रति अल्कोहल, स्कुआलिन नामको तेल, कोलस्ट्रोल, ट्राइग्लिसराइड बनाउँछ ।
महला र पुरुषको कानको मयल एकै प्रकारले बन्छ । तर, एक अध्ययनबाट पत्ता लागेको छ कि ट्राइग्लिसराइडको मात्रा नोभेम्बरलेखि जुलाइसम्म कम मात्रामा उत्पन्न हुन्छ । कानको मयलमा लाइसोजाइम नामको तत्व पनि पाइन्छ, जुन एक प्रकारको एन्टी ब्याक्टोरियल इन्जाइम हो ।
३. तपाईको परिवार कहाँको हो ? त्यसले अर्थ राख्छ
अमेरिकाको फिलाडेल्पिmयाको मोनेल संस्थानका वैज्ञानिकका अनुसार एशियाली वा गैर एशियाली देशका मानिसको कानमा अलग-अलग किसिमको मयल जम्मा हुन्छ । क्रोमोजोम १६ कानको मयल गीलो या साह्रो हुनुमा जिम्मेवार छ ।
जीन एबीसी ११ मा एक सामान्य परिवर्तन कानको कानको मयल सुख्खा या नरम हुने अनि चिनियाँ, जापानी र कोरियाली व्यीक्तको शरीर कम दुर्गन्धयुक्त हुने विषयसँग सम्बन्धित छ ।
४. कान सफा गर्ने तरिका
कान सफा गर्नका लागि कुनै सिरिञ्ज भन्दा सानो भ्याकुम क्लिनर उपयुक्त हुन्छ । प्रोफेसर सइद भन्छन्-यदि तपाई पानीको प्रयोग गर्नुहुन्छ भने त्यो मलयभन्दा अगाडिसम्म जानुपर्ने हुन्छ र मयल लिएर र्फकनुपर्ने हुन्छ । यसका लागि धेरै जोड पनि लगाउनुहुँदैन । कानको पर्दामा सिरिञ्जले नोक्सानै त पुर्याउँदैन, तर कहिलेकाँकी त्यस्तो हुुन सक्छ ।
५. कानको फोहोरबाट प्रदुषण पत्ता लाग्छ
कानको मयलमा केही अन्य शारीरिक श्रावजस्तै केही धातुका रुपमा विषाक्त पदार्थ पनि हुन सक्छ । यो एउटा यस्तो चिज देख्नका लागि अजीव स्थान हो, तर, दोस्रो, साधारण रक्त परीक्षणजतिको विश्वसनीय चाँहि हुँदैन । केही दुर्लभ अधिऊष्णता सम्बन्धी विकार कानको मयललाई प्रभावित गर्ने किसिमको हुन्छ ।
१. कानको मयल कसरी बाहिर आउँछ ?
कानभित्रका कोशिकाहरु विशेष प्रकारका हुन्छन् । तिनीहरु एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्छन् । लण्डनको रोयल नेशनल अस्पतालका नाक, कान, घाँटीका प्रोफेसर सकिल सइदका अनुसार मसीको एकबुँद हालेर हेर्नोेस्, केही हप्तापछि त्यो कोशिकाका साथ बाहिर आउँछ । यदि यस्तो भएन भने कानको छिद्र प्राकृतिक प्रक्रियाबाट बनेको मृत कोशिकाले भरिएको छ भन्ने बुझे हुन्छ ।
यो तरिकाबाट कानभित्रको मयल अगाडि बढ्छ । खाने, पिउने या यताउति हल्लिँदा पनि मयल बाहिर आउँछ ।
२. एन्टी माइक्रोबियल गुण
कानको मयलमा मैन हुन्छ । तर, यो मूलरुपमा मृत केराटिनोसाइट कोशिकाबाट बनेको हुन्छ । कानको मयलका केही पदार्थहरुको मिश्रण भएको हुन्छ । करिब १ हजारदेखि २ हजार ग्रन्थीले एन्टी माइक्रोबियल पेप्टाइड बनाउँछन् । रौंको कोशिकाकै जस्तो ग्रन्थीले मिश्रति अल्कोहल, स्कुआलिन नामको तेल, कोलस्ट्रोल, ट्राइग्लिसराइड बनाउँछ ।
महला र पुरुषको कानको मयल एकै प्रकारले बन्छ । तर, एक अध्ययनबाट पत्ता लागेको छ कि ट्राइग्लिसराइडको मात्रा नोभेम्बरलेखि जुलाइसम्म कम मात्रामा उत्पन्न हुन्छ । कानको मयलमा लाइसोजाइम नामको तत्व पनि पाइन्छ, जुन एक प्रकारको एन्टी ब्याक्टोरियल इन्जाइम हो ।
३. तपाईको परिवार कहाँको हो ? त्यसले अर्थ राख्छ
अमेरिकाको फिलाडेल्पिmयाको मोनेल संस्थानका वैज्ञानिकका अनुसार एशियाली वा गैर एशियाली देशका मानिसको कानमा अलग-अलग किसिमको मयल जम्मा हुन्छ । क्रोमोजोम १६ कानको मयल गीलो या साह्रो हुनुमा जिम्मेवार छ ।
जीन एबीसी ११ मा एक सामान्य परिवर्तन कानको कानको मयल सुख्खा या नरम हुने अनि चिनियाँ, जापानी र कोरियाली व्यीक्तको शरीर कम दुर्गन्धयुक्त हुने विषयसँग सम्बन्धित छ ।
४. कान सफा गर्ने तरिका
कान सफा गर्नका लागि कुनै सिरिञ्ज भन्दा सानो भ्याकुम क्लिनर उपयुक्त हुन्छ । प्रोफेसर सइद भन्छन्-यदि तपाई पानीको प्रयोग गर्नुहुन्छ भने त्यो मलयभन्दा अगाडिसम्म जानुपर्ने हुन्छ र मयल लिएर र्फकनुपर्ने हुन्छ । यसका लागि धेरै जोड पनि लगाउनुहुँदैन । कानको पर्दामा सिरिञ्जले नोक्सानै त पुर्याउँदैन, तर कहिलेकाँकी त्यस्तो हुुन सक्छ ।
५. कानको फोहोरबाट प्रदुषण पत्ता लाग्छ
कानको मयलमा केही अन्य शारीरिक श्रावजस्तै केही धातुका रुपमा विषाक्त पदार्थ पनि हुन सक्छ । यो एउटा यस्तो चिज देख्नका लागि अजीव स्थान हो, तर, दोस्रो, साधारण रक्त परीक्षणजतिको विश्वसनीय चाँहि हुँदैन । केही दुर्लभ अधिऊष्णता सम्बन्धी विकार कानको मयललाई प्रभावित गर्ने किसिमको हुन्छ ।
डा. प्रमोद गौतम | बिषय: जनस्वास्थ्य
आज भोलि केटा केटी देखि ठुलाबडा सम्म धेरैले खुर्सानीको प्रयोग स्वास्थ्यको दृष्टिकोणले हितकर हुदैन। विभिन्न समस्याहरु यसको अत्यधिक कारण हो भन्ने गर्छन्। वास्तवमा त्यस्तो नभई खुर्सानीको प्रयोग बुझेर गर्दा यसले ओखतीकै काम गर्छ।
१. बङ्गारा दुखेमा सफा सिलौटामा मसिनो गरी खुर्सानीमा पानी मिसाई पिँधेर कपडाछान गर्नुपर्छ। यदि वायाँ वङ्गारो दुखेको छ भने दाहिने कानमा यसको झोल हाल्नुपर्छ। यदि खुर्सानी पानीले पोल्यो भने अलिकति घ्यू मनतातो पारेर एक दुई थोपा कानमा हाल्दा सन्चो हुन्छ।
२. मोतीया विन्दु : पुरानो खुर्सानीको बोटको जरा सुरक्षित राखी जरालाई चन्दन बनाएर मोतीया बिन्दु हुन लागेको या आँखामा लगाउदा आराम गर्छ।
३. घाँटीको घाउ : एउटा खुर्सानी पानीमा डुवाउनुपर्छ। त्यसलाई छानेर अलिकति मह मिसाई कुल्ला गर्दा घाँटीको घाउ निको हुन्छ। केही बेर पोल्न सक्छ।
४. स्वर बन्द भएमा/ गला बसेमा: तीन वटा खुर्सानी एउटा कागती तीन मासा बदाम, तीन ग्राम मिश्री र बबुरको गुँद पिधनु र गोली बनाउनुएर दिनमा दुई-दुई पटक गोली मुखमा राखी चुस्नुपर्छ। बसेको स्वर खुल्छ।
५. मृगौला शुल: एउटा खुर्सानी पानीमा हाली खुव पिँधि चन्दन जस्तो भएपछि शुल भएको ठाउमा लेप लगाउनु, दुख्ने एकदम छोड्छ।
६. निमोनिया: एउटा खुर्सानीमा पानी हालेर खुव पिँधि चन्दन जस्तो लेप तयार भएपछि मनतातो बनाई दुखेको ठाउमा लेप गर्दा दुख्न छोड्छ। लेप लगाएको ठाउमा सहन नसक्ने गरी पोल्यो भने १५ मिनेट पछि लेप हटाई पोलेको ठाउमा गाईको घ्यू लगाई दिनु पर्छ।
७. औंलो ज्वरोमा: खुर्सानी पानीमा भिजाएर खुव पिँधनु र ज्वरो आउनुभन्दा दुई घण्टा पहिले विरामीको देव्रे हातको चोर औंलामा लेप गर्नु र खुव वलियो गरी पट्टि बाँध्नु। लेप सुक्न नपाउदै पानी हाल्दै चिस्याई राख्नु
यसो गर्नाले ज्वरो आउने बेलामा मुटु ढुकढुक गर्छ तर ज्वरो फुट्दैन। ज्वरो फुट्नुभन्दा पहिले खुर्सानीलाई चन्दन बनाई हातका दसै औंलाका नङ्गमा लेप गर्नाले पनि ज्वरो आउदैन।
८. हैजामा: खुर्सानीको गेडा मात्र झिकी बाँकी रहेको बोक्रा राम्ररी पिँधी मसिनो चन्दन बनाउनुपर्छर यसमा मह मिसाएर दुई/दुई रतिका गोली बनाउनु हैजा भएको बिरामीलाई दुई गोली पानीसंग खानुपर्छ। १० मिनेट भित्र
पसिना आउन बन्द हुन्छ। शरीर र मुटु बलियो हुन्छ र गर्मी बढ्छ र ज्वरो आउन सक्छ। यसले सिताङ्ग भएको रोगीमा तत्काल प्रभाव देखाउँछ।
९. शुल भएमा: ११.६४ ग्राम गाईको घ्यू एउटा भाँडामा तताई र त्यसमा एउटा खुर्सानी हाली डढाएर बाहिर निकालेर भाँडामा राख्नु एवं प्रकारले एउटा एउटै गरी सात वटा खुर्सानी डढाल्दै निकालेर राख्नुपर्छ। यस्तो प्रकृया गरिसकेको घ्यू मनतातो गरी खुवाउनु। शुल एकदम निको हुन्छ। अथवा शुल शुरु हुने बित्तिकै एउटा सिङ्गो खुर्सानी हातले मोलि सख्खरमा लपेटी रोगीलाई खाना दिनु एकछिन पछि यसै प्रकारले अर्को खुर्सानी र सातवटा पुर्याउनु शुल एकदम आराम हुन्छ। यो कृया एक दुई पटक गर्दा नै रोगीको बल बढेको हुन्छ।
१०. पोल्ने फुन्सीमा: एक किसिमको फुन्सी खटीरा घमौराजस्तै सानो निस्किन्छ। असाध्यै पोल्छ। यस प्रकारको फुन्सी खटीराका लागि चुल्होको माटो र खुर्सानी मिलाएर पानी हालेर खुवसंग पिसेर लेदो बनाई यो लेदोको लेप खटिरा माथि लगाउने। यो लेप फुन्सी माथि लगाउने बित्तिकै पोल्न छाड्छ र हिँऊ राखे जस्तै शितल हुन्छ।
११. बिच्छिले टोकेमा: खुर्सानी खुव मसिनो हुने गरी पिँधि मह मिलाई बिच्छीले चिलेका ठाउमा लगाउनाले वीष उग्रन्छ।
१२. कुकुरले टोकेमा: कुकुरले टोकेको घाउमा मसिनो पिसेको खुर्सानीको पुल्टीस बनाई बाधी दिनु वीष उग्रन्छ र घाउ नपाकी ओभाउछ। टोक्ने कुकुर आफुले पालेको घरको छ भने टोकेको १० दिन भित्र मरेन भने बहुला कुकुरले टोकेको रहेनछ भन्ने ठान्नु।
१३. खटीरामा: खुर्सानी अलि मसिनो गरी पिसेर चट्नी जस्तो लेदो बनाउनु र खटीरा माथि लेप लगाउनुपर्छ। खटीरामा पिप बसेको रहेछ भने पकाइ दिन्छ। पिप पसेको रहेनछ भने सुकाइ दिन्छ।
१४. सर्पले टोकेमा: एउटा खुर्सानी मसिनो गरी पिँधी गाजल लगाए झैं आँखामा लगाउनुपर्छ। शरीरमा सर्पको वीषको प्रभाव छ भने पोल्दैन। वीषको प्रभाव घटेमा पोल्न थाल्दछ। पोल्न थाले पछि वीषको प्रभाव घट्दैछ र निको हुने गतिमा छ भन्ने ठान्नुपर्छ। यदि मुर्छिद भएको भए रोगीको मुख भित्र जिव्रोमा पुग्ने गरी पिरो खुर्सानीको धुलो राखी दिनु तुरुन्तै होसमा आउँछ।
१५. लामखुट्टे आदि किरा लागेमा: कोठा बन्द गरी खुर्सानीको धुप बाली केही बेर रहन दिनु लामखुट्टे, भुसुना, झिङ्गा आदि विषालु किरा मर्छ, वातावरण शुद्ध हुन्छ।
१६. सन्नीपात: बिरामीको कुनै भागमा छुदा रोगीले चाल पाउदैन यस्तो भएमा खुर्सानीलाई पानीमा राम्ररी पिँधी चन्दन बनाई रोगीको अंगमा लेप गर्नु सन्नीपात एकदम आराम हुन्छ।
आज भोलि केटा केटी देखि ठुलाबडा सम्म धेरैले खुर्सानीको प्रयोग स्वास्थ्यको दृष्टिकोणले हितकर हुदैन। विभिन्न समस्याहरु यसको अत्यधिक कारण हो भन्ने गर्छन्। वास्तवमा त्यस्तो नभई खुर्सानीको प्रयोग बुझेर गर्दा यसले ओखतीकै काम गर्छ।
१. बङ्गारा दुखेमा सफा सिलौटामा मसिनो गरी खुर्सानीमा पानी मिसाई पिँधेर कपडाछान गर्नुपर्छ। यदि वायाँ वङ्गारो दुखेको छ भने दाहिने कानमा यसको झोल हाल्नुपर्छ। यदि खुर्सानी पानीले पोल्यो भने अलिकति घ्यू मनतातो पारेर एक दुई थोपा कानमा हाल्दा सन्चो हुन्छ।२. मोतीया विन्दु : पुरानो खुर्सानीको बोटको जरा सुरक्षित राखी जरालाई चन्दन बनाएर मोतीया बिन्दु हुन लागेको या आँखामा लगाउदा आराम गर्छ।
३. घाँटीको घाउ : एउटा खुर्सानी पानीमा डुवाउनुपर्छ। त्यसलाई छानेर अलिकति मह मिसाई कुल्ला गर्दा घाँटीको घाउ निको हुन्छ। केही बेर पोल्न सक्छ।
४. स्वर बन्द भएमा/ गला बसेमा: तीन वटा खुर्सानी एउटा कागती तीन मासा बदाम, तीन ग्राम मिश्री र बबुरको गुँद पिधनु र गोली बनाउनुएर दिनमा दुई-दुई पटक गोली मुखमा राखी चुस्नुपर्छ। बसेको स्वर खुल्छ।
५. मृगौला शुल: एउटा खुर्सानी पानीमा हाली खुव पिँधि चन्दन जस्तो भएपछि शुल भएको ठाउमा लेप लगाउनु, दुख्ने एकदम छोड्छ।
६. निमोनिया: एउटा खुर्सानीमा पानी हालेर खुव पिँधि चन्दन जस्तो लेप तयार भएपछि मनतातो बनाई दुखेको ठाउमा लेप गर्दा दुख्न छोड्छ। लेप लगाएको ठाउमा सहन नसक्ने गरी पोल्यो भने १५ मिनेट पछि लेप हटाई पोलेको ठाउमा गाईको घ्यू लगाई दिनु पर्छ।
७. औंलो ज्वरोमा: खुर्सानी पानीमा भिजाएर खुव पिँधनु र ज्वरो आउनुभन्दा दुई घण्टा पहिले विरामीको देव्रे हातको चोर औंलामा लेप गर्नु र खुव वलियो गरी पट्टि बाँध्नु। लेप सुक्न नपाउदै पानी हाल्दै चिस्याई राख्नु
यसो गर्नाले ज्वरो आउने बेलामा मुटु ढुकढुक गर्छ तर ज्वरो फुट्दैन। ज्वरो फुट्नुभन्दा पहिले खुर्सानीलाई चन्दन बनाई हातका दसै औंलाका नङ्गमा लेप गर्नाले पनि ज्वरो आउदैन।
८. हैजामा: खुर्सानीको गेडा मात्र झिकी बाँकी रहेको बोक्रा राम्ररी पिँधी मसिनो चन्दन बनाउनुपर्छर यसमा मह मिसाएर दुई/दुई रतिका गोली बनाउनु हैजा भएको बिरामीलाई दुई गोली पानीसंग खानुपर्छ। १० मिनेट भित्र
पसिना आउन बन्द हुन्छ। शरीर र मुटु बलियो हुन्छ र गर्मी बढ्छ र ज्वरो आउन सक्छ। यसले सिताङ्ग भएको रोगीमा तत्काल प्रभाव देखाउँछ।
९. शुल भएमा: ११.६४ ग्राम गाईको घ्यू एउटा भाँडामा तताई र त्यसमा एउटा खुर्सानी हाली डढाएर बाहिर निकालेर भाँडामा राख्नु एवं प्रकारले एउटा एउटै गरी सात वटा खुर्सानी डढाल्दै निकालेर राख्नुपर्छ। यस्तो प्रकृया गरिसकेको घ्यू मनतातो गरी खुवाउनु। शुल एकदम निको हुन्छ। अथवा शुल शुरु हुने बित्तिकै एउटा सिङ्गो खुर्सानी हातले मोलि सख्खरमा लपेटी रोगीलाई खाना दिनु एकछिन पछि यसै प्रकारले अर्को खुर्सानी र सातवटा पुर्याउनु शुल एकदम आराम हुन्छ। यो कृया एक दुई पटक गर्दा नै रोगीको बल बढेको हुन्छ।
१०. पोल्ने फुन्सीमा: एक किसिमको फुन्सी खटीरा घमौराजस्तै सानो निस्किन्छ। असाध्यै पोल्छ। यस प्रकारको फुन्सी खटीराका लागि चुल्होको माटो र खुर्सानी मिलाएर पानी हालेर खुवसंग पिसेर लेदो बनाई यो लेदोको लेप खटिरा माथि लगाउने। यो लेप फुन्सी माथि लगाउने बित्तिकै पोल्न छाड्छ र हिँऊ राखे जस्तै शितल हुन्छ।
११. बिच्छिले टोकेमा: खुर्सानी खुव मसिनो हुने गरी पिँधि मह मिलाई बिच्छीले चिलेका ठाउमा लगाउनाले वीष उग्रन्छ।
१२. कुकुरले टोकेमा: कुकुरले टोकेको घाउमा मसिनो पिसेको खुर्सानीको पुल्टीस बनाई बाधी दिनु वीष उग्रन्छ र घाउ नपाकी ओभाउछ। टोक्ने कुकुर आफुले पालेको घरको छ भने टोकेको १० दिन भित्र मरेन भने बहुला कुकुरले टोकेको रहेनछ भन्ने ठान्नु।
१३. खटीरामा: खुर्सानी अलि मसिनो गरी पिसेर चट्नी जस्तो लेदो बनाउनु र खटीरा माथि लेप लगाउनुपर्छ। खटीरामा पिप बसेको रहेछ भने पकाइ दिन्छ। पिप पसेको रहेनछ भने सुकाइ दिन्छ।
१४. सर्पले टोकेमा: एउटा खुर्सानी मसिनो गरी पिँधी गाजल लगाए झैं आँखामा लगाउनुपर्छ। शरीरमा सर्पको वीषको प्रभाव छ भने पोल्दैन। वीषको प्रभाव घटेमा पोल्न थाल्दछ। पोल्न थाले पछि वीषको प्रभाव घट्दैछ र निको हुने गतिमा छ भन्ने ठान्नुपर्छ। यदि मुर्छिद भएको भए रोगीको मुख भित्र जिव्रोमा पुग्ने गरी पिरो खुर्सानीको धुलो राखी दिनु तुरुन्तै होसमा आउँछ।
१५. लामखुट्टे आदि किरा लागेमा: कोठा बन्द गरी खुर्सानीको धुप बाली केही बेर रहन दिनु लामखुट्टे, भुसुना, झिङ्गा आदि विषालु किरा मर्छ, वातावरण शुद्ध हुन्छ।
१६. सन्नीपात: बिरामीको कुनै भागमा छुदा रोगीले चाल पाउदैन यस्तो भएमा खुर्सानीलाई पानीमा राम्ररी पिँधी चन्दन बनाई रोगीको अंगमा लेप गर्नु सन्नीपात एकदम आराम हुन्छ।
आमा जति सक्रिय हुन्छन्, उनको बच्चा पनि शारीरिक रुपमा त्यती नै सक्रिय हुने एक अध्ययनले देखाएको छ । ब्रिटेनमा ५०० महिला र उनीहरुका चार वर्षका बच्चामा अध्ययन गरिएको थियो ।
क्याम्ब्रिज र साउथह्याम्पटन विश्वविद्यालयका शोधहरुले अध्ययनका क्रममा सातदिनसम्म मुटुको गति मापन गरेका थिए । पीडियाट्रिक्स जनरलमा छापिएको शोधका भनिएको छ–‘बच्चाको स्वास्थ्य सुधारका लागि बनाइने नीतिलाई आमामा केन्द्रीत गर्नुपर्छ ।’
अध्ययनका अनुसार बच्चा ‘प्राकितिक रुपमा सक्रिय’ हुँदैनन् । जीवनको सुरुवातमै बच्चामा व्यायाम गर्ने बानी विकास गर्नु अविभावकहरुको महत्वपूर्ण जिम्मेजारी हुन्छ ।
अध्ययनका क्रममा साउथह्याम्पटनका ५ सय ५४ चार वर्षका बच्चा र उनीहरुको आमाको एक सातासम्म छातिमा एक एक्सेलोमिटर र हार्ट रेट मोनिटर राखिएको थियो । उनीहरुले यसलाई सुत्दा र पानीमा खेल्दा समेत लगाइरहे ।
शोधको सह नेतृत्व गरेका हाल लण्डनको युनिभर्सिटी कलेजमा इन्स्टिच्यूट अफ चाइल्ड हेल्थकेयरमा रिसर्च एशोसिएट क्याथरीन हेसकेथले भन्छन–‘आमा र बच्चाबाट पाइएको तथ्यांकमा उनीहरुको शारीरिक गतिविधिबीच सिधा र सकारात्मक सम्वन्ध देखिएको छ ।’ उनी थप्छन्–‘आमा जति सक्रिय हुन्छन्, त्यति नै बच्चा पनि हुन्छन् ।’
यद्यपि यो अध्यननमा सक्रिय बच्चा आफ्नो आमालाई आफ्नो पछि आउन बाध्य गर्न सक्छ ? भन्ने प्रश्नका जवाफ सम्भव भएन । तर, एकको सक्रियताले अर्कोलाई प्रभाव पार्नसक्छ ।
जस्तो कि आमा दैनिक एक घण्टाभन्दा बढी सक्रिय हुन्छन् भने उनको बच्चा १० मिनेट सक्रिय हुन्छन् । यो तथ्य सामान्य लाग्न सक्छ तर, एक महिना र वर्षमा हेर्दा उल्लेखनीय हुन्छ ।
क्याम्ब्रिज र साउथह्याम्पटन विश्वविद्यालयका शोधहरुले अध्ययनका क्रममा सातदिनसम्म मुटुको गति मापन गरेका थिए । पीडियाट्रिक्स जनरलमा छापिएको शोधका भनिएको छ–‘बच्चाको स्वास्थ्य सुधारका लागि बनाइने नीतिलाई आमामा केन्द्रीत गर्नुपर्छ ।’
अध्ययनका क्रममा साउथह्याम्पटनका ५ सय ५४ चार वर्षका बच्चा र उनीहरुको आमाको एक सातासम्म छातिमा एक एक्सेलोमिटर र हार्ट रेट मोनिटर राखिएको थियो । उनीहरुले यसलाई सुत्दा र पानीमा खेल्दा समेत लगाइरहे ।
शोधको सह नेतृत्व गरेका हाल लण्डनको युनिभर्सिटी कलेजमा इन्स्टिच्यूट अफ चाइल्ड हेल्थकेयरमा रिसर्च एशोसिएट क्याथरीन हेसकेथले भन्छन–‘आमा र बच्चाबाट पाइएको तथ्यांकमा उनीहरुको शारीरिक गतिविधिबीच सिधा र सकारात्मक सम्वन्ध देखिएको छ ।’ उनी थप्छन्–‘आमा जति सक्रिय हुन्छन्, त्यति नै बच्चा पनि हुन्छन् ।’
यद्यपि यो अध्यननमा सक्रिय बच्चा आफ्नो आमालाई आफ्नो पछि आउन बाध्य गर्न सक्छ ? भन्ने प्रश्नका जवाफ सम्भव भएन । तर, एकको सक्रियताले अर्कोलाई प्रभाव पार्नसक्छ ।
जस्तो कि आमा दैनिक एक घण्टाभन्दा बढी सक्रिय हुन्छन् भने उनको बच्चा १० मिनेट सक्रिय हुन्छन् । यो तथ्य सामान्य लाग्न सक्छ तर, एक महिना र वर्षमा हेर्दा उल्लेखनीय हुन्छ ।
तर, अब बरिष्ठताका आधारमा नियुक्त गर्ने प्रचलनसँगै आईओएम र टिचिङ हस्पिटलको भविश्य के होला भन्ने प्रश्नको जवाफ भने आएको छैन । शिक्षण अस्पताल स्रोतका अनुसार हाल डिन रहेका श्रीवास्तव औसतमा ठिकै व्यक्ति मानिन्छन् । तर, अब डिन हुने लाइनमा रहेकाहरु भने ‘योग्य’ नभएको टिचिङकै अधिकारीहरुले बताउन थालेका छन् । ‘अब फेरि बरिष्ठताको लफडा लगायो भने सम्झनुस् टिचिङ ध्यस्त हुन्छ’ नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा एक वरिष्ठ डाक्टरले अनलाइनखबरसँग भने-’श्रीस्तावपछि डिन हुने लाइनमा भएका १० नम्बरसम्मका कोही पनि काम लाग्ने छैनन् ।’ वरिष्ठताका आधारमा श्रीस्तास्तवपछि रहेका प्रकाश सायमी र अरुण सायमी यसअघि नै डिन भइसकेका छन् । त्यसपछि लाइनमा रहेका जगदीश अग्रवाल, डिएन साह, आश्मा राणा र गीता सायमीबाट टिचिङ हस्पिटल उँभो नलाग्ने उनको दाबी छ । ‘बाहिर चिटिक्क भए पनि जगदीश खुराफाती हुन्, उनको सम्पत्ति अहिल्यै छानविन गर्नुपर्ने अवस्थामा छ । तर, यसमा कसैको ध्यान गएको छैन’ उनले भने-’डीएन साहले पाए भने अस्पताल बेचेर खान्छन् ।
अरुको के कुरा गर्नु, हिँड्न समेत नजान्नेहरु डिन हुने लाइनमा छन् । उनीहरु हिँड्न जान्दैनन् तर पाए भने डिन बन्छु भन्न थालेका छन् ।’ यद्यपि उनले वरिष्ठता क्रममा जगदीशपछि रहेका विमल सिन्हा ठिकै भएको उनले सुनाए । वरिष्ठता होइन योग्यताको मापदण्ड बनाऊ वरिष्ठता आफैंमा गल्ती होइन । तर, वरिष्ठता मात्र भन्नु बेइकुफी मात्र हुने ती डाक्टरको भनाइ छ । ‘जहाँसिस्टिमले काम गर्छ त्यहाँ वरिष्ठता ठिकै हुन्छ । आर्मी, पुलिसमा वरिष्ठताले काम गरेकै छ’ उनी भन्छन्-तर, स्वाथ्य क्षेत्रमा वरिष्ठतालाई आधारमा मानेर काम गरेको मैले काहिँ देखेको छैन । यहाँ त स्मार्ट मान्छे चाहिन्छ ।’ डिन तथा टिचिङको कार्यकारी निर्देशक जस्ता पदमा हुने नियुक्तिलाई योग्यता र क्षमताका आधारमा मापदण्ड बनाउनुपर्ने र त्यसमा वरिष्ठता एक अंश मात्रै हुन सक्ने उनले अनलाइनखबरलाई बताए । भइहरेको व्यवस्था भत्काउन सजिलो हुने तर, नयाँ प्रक्रिया स्थापित गर्न गाह्रो हुने उनको बुझाइ छ ।
‘सिस्टम भत्काउन सजिलो छ तर, नयाँ नियम स्थापित गर्न गाह्रो छ’ उनले भने-हामीले सात दिनमा शिक्षण अस्पताल ध्वस्त पार्यौं । अब कहिले बन्छ ?’ डा. भगवान ३० औं बरियतामा थिए कुराकानीका क्रममा उनले सुनाएको रोचक कुरा त के छ भने वरिष्ठताका आधारमा डिन नियुक्त गर्ने पर्ने माग राख्दै अनशनमा बसेका प्रा. डा. केसी तिनै हुन्, जसले ३० औं वरियतामा रहेका डा. भगवान कोइरालालाई नियुक्ति दिलाउन अहम भूमिका खेले । ‘वरिष्ठताको लाइनमा भगवान कोइरालाको नाम निसान थिएन तर, उनले टिचिङलाई राम्रोसँग चलाएर देखाए’ भगवान निकट रहेका वरिष्ठ डाक्टर भन्छन्- ३० औं वरियतामा रहेका उनलाई कार्यकारी निर्देशक बनाउन केसीले प्रमुख भूमिका खेले, प्रकाश सायमी लागे । अहिले उनीहरु आफैं बरिष्ठता चाहियो भन्दै नारा लगाउन थालेका छन् ।’ तर, अहिलेको आन्दोलनकै कारण कोइरालाले कार्यकारी निर्देशक पदबाट राजीनामा दिनु टिचिङका लागि दुर्भाग्य भएको उनको टिप्पणी छ । यद्यपि हाल निमिक्त कार्यकारी निर्देशक रहेका डा. इश्वर लोहनीलाई सबैले सहयोग गरे केही आश गर्न सकिने उनको बुझाइ छ
टेक्सास । नेपाली समाज टेक्सासको आयोजनामा हरेक २ महिनामा गरिने “हेल्थ क्याम्प” को २०१४ को पहिलो अंकको रूपमा सम्पन्न भएको छ । नेपाली समाजको आफ्नै निर्मित भवनमा आइतबार सम्पन्न क्याम्प पहिले गरेको भन्दा विशेष देखिन्थ्यो । ठुलो क्षेत्रफल भएको लब्बि अनि सबै डाक्टर, नर्स तथा हेल्थ क्याम्प रजिस्ट्रेसन गर्ने छुट्टा छुटै कोठा । यस पटकको हेल्थ क्याम्प अघिल्ला हेल्थ क्याम्प भन्दा निकै व्यवस्थित रहेको नेपाली समाज टेक्सासका प्रोग्राम इन्चार्ज छाबिमणि चापगाइले जानकारी दिए ।
डा. सन्जिब श्रेष्ठको नेतृत्वमा डा. झरना श्रेष्ठ, डा शुवेच्छा खड्का, डा शर्मिला श्रेष्ठ, डा. ड्याजल श्रेष्ठ, डा. रिया जोशी, मेडिकल अफिसर शुभद्रिका ढकाल, भीम उप्रेती तथा आर. एन. कल्पना ज्ञवाली, लक्ष्मी ओली, एलिना महर्जन, बिमषा काफ्ले, सबिता भट्टराई, यानिषा शर्मा, रचना जोशी र कमला शाक्यको टिमले “हेल्थ क्याम्प” सेवा विगत ३ वर्ष देखि पुर्याउँदै आइरहेको छ । क्याम्पमा मकर बज्राचार्य, सम्ब्रिधि भुजेल, रीता भुजेलले स्वयम सेबकीय भूमिका अनबरत रूपमा निभाउँदै आएका छन् ।
“हेल्थ क्याम्प” को नेपाली समाज टेक्सासका तर्फबाट संयोजन गरिरहेका दिनेश शर्मा तथा बादल भुजेलले ‘ब्लड चेक” तर्फ ३८ जना तथा मेडिकल र डेन्टल मा ५३ गरी जम्मा ९१ जनाले सेवा लिएको जानकारी गराए । दिनेश शर्माले विगत २-३ वर्ष देखि नेपाली समाज टेक्सासका हेल्थ क्याम्पको ब्यबस्थापकीय जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका छन् । नेपाली समाजका महासचिव विजयराज भट्टराईले यस वर्ष (२०१४) भरि हुने सम्पूर्ण हेल्थ क्याम्प आयोजना हुने दिनको जानकारी प्रकाशित तथा नि:शुल्क वितरित क्यालेण्डर मा प्रकाशित गरिएको बताए । साथै ‘हेल्थ क्याम्प’ नेपाली समाज टेक्सास तथा एभरेस्ट लायन्स क्लब डल्लासको संयुक्त तत्वाबधानमा हुँदै आएको जानकारी दिए ।
यस “हेल्थ क्याम्प” मा मेडिकल र डेन्टल सेवा नि:शुल्क रूपमा तथा ‘ब्लड चेक” को निमित्त १० डलर शुल्क लिने गरिन्छ । नमस्ते यूएस सँग कुरा गर्दै नेपाली समाज टेक्सासका जीवन जोशीले ‘हेल्थ क्याम्प’ को निमित्त केही थप उपकरण सहित एक शैया रहेको ‘नर्शिङ्ग रुम’ डा. सन्जिब श्रेष्ठ को सल्लाह अनुसार तयार भई रहेको जानकारी दिए ।
डा. सन्जिब श्रेष्ठको नेतृत्वमा डा. झरना श्रेष्ठ, डा शुवेच्छा खड्का, डा शर्मिला श्रेष्ठ, डा. ड्याजल श्रेष्ठ, डा. रिया जोशी, मेडिकल अफिसर शुभद्रिका ढकाल, भीम उप्रेती तथा आर. एन. कल्पना ज्ञवाली, लक्ष्मी ओली, एलिना महर्जन, बिमषा काफ्ले, सबिता भट्टराई, यानिषा शर्मा, रचना जोशी र कमला शाक्यको टिमले “हेल्थ क्याम्प” सेवा विगत ३ वर्ष देखि पुर्याउँदै आइरहेको छ । क्याम्पमा मकर बज्राचार्य, सम्ब्रिधि भुजेल, रीता भुजेलले स्वयम सेबकीय भूमिका अनबरत रूपमा निभाउँदै आएका छन् ।
“हेल्थ क्याम्प” को नेपाली समाज टेक्सासका तर्फबाट संयोजन गरिरहेका दिनेश शर्मा तथा बादल भुजेलले ‘ब्लड चेक” तर्फ ३८ जना तथा मेडिकल र डेन्टल मा ५३ गरी जम्मा ९१ जनाले सेवा लिएको जानकारी गराए । दिनेश शर्माले विगत २-३ वर्ष देखि नेपाली समाज टेक्सासका हेल्थ क्याम्पको ब्यबस्थापकीय जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका छन् । नेपाली समाजका महासचिव विजयराज भट्टराईले यस वर्ष (२०१४) भरि हुने सम्पूर्ण हेल्थ क्याम्प आयोजना हुने दिनको जानकारी प्रकाशित तथा नि:शुल्क वितरित क्यालेण्डर मा प्रकाशित गरिएको बताए । साथै ‘हेल्थ क्याम्प’ नेपाली समाज टेक्सास तथा एभरेस्ट लायन्स क्लब डल्लासको संयुक्त तत्वाबधानमा हुँदै आएको जानकारी दिए ।
यस “हेल्थ क्याम्प” मा मेडिकल र डेन्टल सेवा नि:शुल्क रूपमा तथा ‘ब्लड चेक” को निमित्त १० डलर शुल्क लिने गरिन्छ । नमस्ते यूएस सँग कुरा गर्दै नेपाली समाज टेक्सासका जीवन जोशीले ‘हेल्थ क्याम्प’ को निमित्त केही थप उपकरण सहित एक शैया रहेको ‘नर्शिङ्ग रुम’ डा. सन्जिब श्रेष्ठ को सल्लाह अनुसार तयार भई रहेको जानकारी दिए ।
के तपाईंलाई पनि न्रिद्रा लाग्दैन कि ?
स्वास्थ्यका लागि न्रिद्रा दिनभरिको शारीरिक परिश्रमले शरीरले थकान, चिन्ता, तनाव महसुस गर्ने हुँदा आरामको पनि उत्तिकै जरुरी हुन्छ । प्राकृतिक रुपमै निदाएर शरीरले मानसिक तथा शारीरिक आराम प्राप्त गर्दछ । यस बेला रक्तसञ्चार, पाचन, श्वासप्रश्वास तथा स्नायु प्रणालीबाहेक शारीरिक क्रियाकलापहरु नहुने र सांसारिक गतिविधिहरुको ज्ञान नहुने हुनाले न्रि्रालाई बेहोसीको रुप पनि दिइन्छ । न्रि्रा वा बेहोसकै अवस्थामा शरीरका कोशिका तन्तुहरुको पुनःस्थापना, वृद्धि र विकास हुन्छ । यस्तै मानिसलाई ताजा, स्वस्थ र फर्ूर्तिलो बनाउन पनि न्रि्राको ठूलो महत्त्व छ । न्रि्राबाट शारीरिक, मानसिक दुवै आराम मिल्छ । जबसम्म मान्छे सुतेको हुँदैन तबसम्म मस्तिष्कमा सोचविचार भई नै रहन्छ ।
डा. शर्माका अनुसार शारीरिक क्रियाकलाप गर्दा मांसपेशीको र्घष्ाणबाट थकान उत्पन्न हुन्छ । त्यो थकान मेट्नका लागि सुतेर निदाउनु जरुरी छ । न्रि्रा भोकप्यासजस्तै मानिसलाई नभई नहुने कुरा हो । शारीरिक, मानसिक रुपमा आराम प्राप्तिका लागि न्रि्राको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ । आधुनिक समाजमा मानिसले व्यापार-व्यवसायतिर पर्याप्त समय दिएर राति सुत्ने समयलाई छोट्याउने गरेको पाइन्छ । यसले स्वास्थ्यलाई धेरै नकारात्मक प्रभाव पार्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । भोक लाग्नेबित्तिकै खाना र न्रि्रा लाग्नेबित्तिकै सुत्ने अवसर सबैलाई हुँदैन । चिकित्सकहरुका अनुसार भोक लाग्दा नखानु जति हानिकारक छ, सुतेपछि न्रि्रा नलाग्नु पनि उत्तिकै हानिकारक छ । न्रि्रा एक महाऔषधि नै हो । मानिस आफूलाई व्यस्त राख्ने बहानामा राति ३-४ घण्टा मात्र सुत्छन् । यसले शरीर र मस्तिष्कलाई प्रतिकूल असर पार्छ । डा. शर्माका अनुसार कम समय सुत्ने मानिस अल्पायु हुने गर्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ- ँदिउँसो जागा अवस्थाको समयभन्दा राति निदाएको समय बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ । मानिस रातको समय बेकारमा खर्च भएको ठान्छन्, जुन एकदमै गलत छ । दिनभरको कामले थाकेको दिमाग र शरीर दुवैलाई न्रि्राको अति नै आवश्यक पर्दछ । मानवजीवन वर्ष महिना, हप्ता, दिन हुँदै खास नियम र प्रणालीअनुसार बित्ने गर्छ । यसलाई जैविक चक्र प्रणाली, जैविक घडी, आन्तरिक-शारीरिक घडी, नियमित चक्र प्रणाली पनि भनिन्छ । डा. शर्माका अनुसार प्राकृतिक हिसाबले न्रि्रा अँध्यारोसँग सम्बन्धित छ । राति सुतेको समयमा अँध्यारोमा मस्तिष्कले एक प्रकारको झोल पदार्थ निकाल्ने गर्दछ जसलाई ँमेलाटोनिन’ भनिन्छ ।
तपाईंलाई पनि न्रिद्रा लाग्दैन
यसले मानिसलाई मस्त न्रि्रा लाग्ने बनाइदिन्छ, मस्तिष्कलाई र्रिmेस गरिदिन्छ । कसै-कसैलाई उज्यालोमा न्रि्रा नपर्ने कारण पनि यही हो । मेलाटोनिनको कमी भएमा मानिसलाई न्रि्रा नपर्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । उहाँका अनुसार मेलाटोनिनाको कमी भएका व्यक्तिलाई कुनै बेला बाहिरबाट पनि मेलाटोनिन पदार्थ राख्न मिल्छ तर त्यो त्यति प्रभावकारी नहुन पनि सक्छ । मस्तिष्क र स्वास्थ्यका लागि पनि अति महत्त्वपूर्ण न्रि्राले ध्यान यताउति केन्द्रित हुनबाट रोकी सिर्जनशील कार्यका लागि कार्ययोजना बनाउने गर्छ । यसले गर्दा भोलिपल्ट मानिसले गर्ने कार्यदक्षतामा विकास हुन्छ । त्यति मात्र नभएर निदाएको समयमा मुटुको धड्कन कम हुने गर्दछ । न्रिद्रा किन लाग्दैन ? मानवजीवनमा न्रि्रा नहुने हो भने जीवन अस्तव्यस्त र तनावपूर्ण हुन्थ्यो । मानवशरीरमा न्रि्राको महत्त्वबारे धेरै कुरा पत्ता लागे पनि केही रहस्यमय कुराहरु विज्ञानले समेत पत्ता लगाउन सकेको छैन । आधुनिक जीवनले न्रि्रा गुमाउँदै गइरहेको छ । न्रि्रामा आएको गडबडीले जीवन बढी कोलाहलपूर्ण हँुदै गइरहेको छ । रातभरि नसुतेको दिन जीउ गाह्रो हुन्छ, खान रुच्दैन । न्रि्राको सम्बन्ध सीधै मान्छेको मनस्थितिसँग जोडिएको हुन्छ । मन विचारहरुले भरिएको छ भने निदाउन मुस्किल पर्छ । दुःखजस्तै सुख वा उत्तेजनामा पनि न्रि्रा गायब हुन्छ । मानिस अति हर्षो क्षणमा पनि रातभर निदाउन सक्दैनन् । निदाइहाले पनि शरीरले गहिरो विश्राम पाउन सक्दैन । अन्रि्राको समस्या भएका मानिस अनिदोका कारण आलस्य, थकावट, र्झकने, राम्ररी कुरा बुझन नसक्ने हुन्छन् । आँखाबाट परेला झर्ने, बोली अशुद्ध र लरबरिने हुन्छ । धेरै दिनसम्म अनिदो रहने मानिसको न्रि्राको क्षतिपर्ूर्ति पछि सुतेर परिपर्ूर्ति गर्न सकिंदैन । त्यसले अनेकौं रोगको रुप लिन पुग्छ ।
न्रि्रा नलाग्ने समस्या युवाहरुमा भन्दा बुढ्यौलीमा बढी हुन्छ । जाडोयाममा रात लामो हुनाले न्रि्रा नलाग्ने मानिस जागै बसेर रात कटाउनुपर्ने समस्याले ग्रसित बन्छन् । मुख्यतः मानसिक समस्याका कारणबाट थुप्रै व्यक्तिहरु अन्रि्राका सिकार बन्ने गर्छन् । चिन्ता, तनाव, अत्यधिक खुशी, अनावश्यक सोचाइ, उच्च महत्त्वाकांक्षा तथा विभिन्न मानसिक समस्याका कारणबाट अनिदो हुनेहरुले जिन्दगीभर आरामको जीवन बिताउन पाएका हँुदैनन् । यस्ता रोगीहरु औषधिको सहारामा निदाउनेे गर्छन् । रातभरको अनिदो, बेचैनी र तनावले कोल्टे फर्ेदाफर्ेर्दै बिहानीपख निदाउने गर्छन् । यस्तै शारीरिक समस्याका कारणले पनि न्रि्रा नलाग्ने समस्या उत्पन्न हुन्छ । ज्यादै टाउको दुःखेमा, पेटको अल्सर, खुट्टा दुख्ने, रक्तचाप, मुटुसम्बन्धी रोग, स्नायु प्रणालीका समस्या, ज्यादै पीडायुक्त स्वास्थ्यसमस्या, विभिन्न ग्रन्थिहरुको रोग र तिनबाट निस्कने हर्मोनको सन्तुलन बिग्रिएमा पनि न्रि्रा लाग्दैन । त्यस्तै दिनचर्यामा विकार आउनु, सुत्ने समयको गडबडी हुनु, प्रतियोगिता र परीक्षाको समय आउनु आदि पनि न्रि्रा नलाग्नुका कारण हुन सक्छन् । त्यसैगरी अत्यधिक थकाइ, रातभरि काम गर्ने र दिनभर सुत्ने बानी भएका, डर-त्रास र बारम्बार नराम्रो सपना देख्नेहरु, मादक पदार्थ तथा लागूपदार्थको दर्ुर्व्यसनीहरुमा न्रि्राको समस्या हुन सक्छ ।
सन्तुलित खानाको कमीले, बुढ्यौली, असुरक्षा, ध्वन्रि्रदूषण आदि कारणबाट पनि न्रि्रा नपर्ने हुन्छ । डा. शर्माका अनुसार कहिलेकाहीँ उद्देश्य असफल भएका व्यक्तिलाई निराशाले गर्दा पनि न्रि्रा नलाग्न सक्छ । कसलाई कति न्रिद्राको आवश्यकता ? राम्रो न्रि्रा लागेमा थकाइ मेटिने हुँदा भोलिपल्ट बिहान फर्ूर्तिको अनुभव हुन्छ र काम गर्ने उत्साह जागेर आउँछ । बच्चा, बूढा, जवान सबैका लागि न्रि्रा आवश्यक छ । राति न्रि्रा नपर्ने, चाँडै आँखा खुल्ने, शरीर भारी हुने, काम गर्ने फर्ूर्ति नहुने अन्रि्राको समस्या हो । यसलाई अंग्रेजीमा इनसोमनिया भनिन्छ । शरीर पूर्ण ताजगी हुन र उच्च कार्यदक्षता प्राप्त गर्न न्रि्राको आवश्यकता हुन्छ । सुत्नुपर्ने समयावधिको निक्र्योल धेरै परिवेशले गर्दछ । त्यसमा पनि उमेरको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ । भर्खर जन्मेको बच्चालाई १६ देखि १९ घण्टासम्म सुत्नु जरुरी हुन्छ भने पाँच वर्षुनिको बच्चालाई कमसेकम ९ घण्टा सुत्नु आवश्यक छ । यस्तै अधिकाशं वयष्क एवम् ठूला व्यक्तिलाई ७-८ घण्टा सुत्नै पर्छ । कतिपय व्यक्ति ५ घण्टाभन्दा कम सुतेर पनि सन्तुष्टि प्राप्त गर्छन् भने १० घण्टाभन्दा बढी सुतेर असन्तोष व्यक्त गर्नेहरु पनि हुन्छन् । न्रि्राले स्वास्थ्यमा पार्ने प्रभावको विषयमा वैज्ञानिकहरुले अहिलेसम्म पनि अध्ययन गर्दै छन् । एक वा दुइ घण्टा मात्रै पनि न्रि्राको कमी भएमा मस्तिष्कको क्षमतामा कमी आउँछ । यस्तै अपुग सुताइबाट हुन सक्ने मुख्य स्वास्थ्यसमस्यामा क्यान्सर, मुटुको रोग, मोटोपन, चिनीरोग, छोटो आयु आदि हुन् । बाँझोपन, निराशा, मानसिक तनाव, गर्भ तुहिने, सुत्केरीपछिको मानसिक तनाव आदि समस्या पनि न्रि्राको कमीबाट देखिन सक्छन् ।
पुरुषको तुलनामा महिलालाई न्रि्राको आवश्यकता बढी हुने चिकित्सक बताउँछन् । सामान्य अवस्थामा पनि पुरुषभन्दा महिलाले १-२ घण्टा बढी सुत्नु आवश्यक हुन्छ । त्यसमा पनि सुत्केरी अवस्थामा झनै आरामको आवश्यकता पर्छ । को-कति घण्टा सुत्ने भन्ने कुरा केही मात्रामा व्यक्तिले विकास गर्ने बानीले पनि निक्र्योल गर्छ । विश्वप्रसिद्ध कलाकार लियोनार्दो दा भिन्ची २४ घण्टामा ६ घण्टा सुत्नर्ुपर्छ भन्ने कुरामा विश्वस्त भए पनि दिनभरको अन्य समय नोक्सानी हुने महसुस गरी हरेक ४५ मिनेट काम गर्ने र १५ मिनेट सुत्ने बानी र प्रणालीको विकास गरेका थिए । उनी सुतेको १ मिनेटभित्र निदाउन सक्थे । त्यस्तै ज्यादा सुताइले पनि स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । उहाँका अनुसार ज्यादा सुत्दा अल्छी हुने, सृजनात्मक शक्तिमा ह्रास आउने, फर्ूर्तिलोपना घट्ने र आत्मशक्ति कमजोर हुने गर्दछ ।
यसबाहेक धेरै सुत्ने मानिसमा अल्छीपना बढी हुनाले सामाजिक प्रतिष्ठामा ह्रास आउने सम्भावना रहने तथा सधैँ काममा ढिलासमेत हुने गर्दछ । न्रिद्रा लगाउने औषधिले हानि पनि गर्छ न्रि्राको अनियमितताले पनि मानिसमा अनेकौं किसिमको रोग लाग्छ । व्यापार-व्यवसाय, अध्ययन, जागिर वा त्यस्तै व्यस्तताले मान्छेलाई गाँज्दै लगेको छ । खासगरी सहरी जीवनमा यो जटिलता बढी देखिन्छ, जहँँ सहज र स्वाभाविक न्रि्रा पाउन मुस्किल छ । महत्त्वाकांक्षीहरु रातभरि सुत्नुलाई समयको ठूलो बर्बादी ठान्छन् । एक अध्ययनले के देखाएको छ भने अमेरिका, जापानलगायत विकसित देशमा धेरै मानिस न्रि्राको औषधि प्रयोग नगरी सुत्नै सक्दैनन् । नियमित त्यस्तो औषधिको सेवनले धेरै मानिस दर्ुर्व्यसनी भएका छन् । कतिपयको ज्यान नै गएको छ भने कतिपय रोगले ग्रस्त बनेका छन् । न्रि्रा लगाउने औषधिको प्रयोगले तत्काल कुनै असर नगरे पनि लामो समयको प्रयोगले अन्य थुप्रै शारीरिक समस्या देखिने हुँदा यस्ता औषधिको प्रयोग बढाउनुभन्दा न्रि्रा नलाग्नुको कारण खोजेर समाधान गर्नु उपयुक्त हुने डा. शर्माको सुझाव छ । यस्ता औषधिको बढी प्रयोगले शरीर झुम्म हुने, शिथिल हुने, श्वासप्रश्वासमा समस्या हुने, शरीरको मांसपेशी कमजोर हुने, रक्तचाप बढ्नेलगायतका समस्या देखा पर्छन् । यस प्रकारका औषधि मनलाई असर गर्ने -मनोद्वेग) औषधिअर्न्तर्गत पर्ने भएकोले यस्ता औषधि निर्बाधरुपमा जताततै बिक्रीका लागि राख्न नहुने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । यस्ता औषधि अनुमतिविना बेच्न नपाइने भए पनि सामान्यरुपमा नै किन्न पाइने डा. शर्माको अनुभव छ । चिकित्सकको सल्लाहविना नै कतिपय व्यक्तिले न्रि्रा नलाग्दा आफूखुशी यस्तो औषधि प्रयोग गर्छन् । लामो समय प्रयोग गरी छोड्न नसक्दा नराम्रो लत नै बस्छ । यसले स्वास्थ्यमा विभिन्न किसिमको हानि पुर्याउँछ । यस्ता औषधिको जथाभावी प्रयोगले मिर्गौलामा समेत असर गर्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । त्यसैले यस्ता औषधि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार मात्र प्रयोग गर्नर्ुपर्छ ।
अन्रिद्राको उपचार न्रि्रा नपर्नेहरुका लागि उपचारको कदम चाल्नुअघि अन्रि्राको कारण पत्ता लगाउनु जरुरी हुन्छ । सामान्यतया जाँच, प्रतियोगितामा असफलता, थकाइका कारण न्रि्रा नलागेको अवस्थामा यसको सकारात्मक अन्त्यपछि बिस्तारै आफैं न्रि्रा पर्न थाल्छ । शारीरिक रोगहरु जस्तै- टाउको दुख्ने, पेटको अल्सर, क्यान्सर, तीव्र पीडा आदि भएमा यसको राम्रोसँग उपचार गर्नर्ुपर्छ । मानसिक रोगका कारण न्रि्रा नलागेको भए उक्त रोगको जाँच गरी उपचार गर्नु आवश्यक हुन्छ । कसै गर्दा पनि न्रि्रामा सुधार नआएमा चिकित्सकले न्रि्रा लगाउने औषधि सिफारिस गर्छन् तर सो औषधिलाई अन्रि्राको औषधिका रुपमा निरन्तर प्रयोग गर्नु हुँदैन । औषधिले निदाउने बानी परेपछि औषधिविना न्रि्रा नलाग्ने हुँदा न्रि्रा खुल्दासमेत शरीरमा फर्ूर्ति नआई आलस्य र भारी भइरहन्छ । औषधिको लत बसेमा खानु न छोड्नुको अवस्था हुन्छ । डा. शर्माका अनुसार यस्ता औषधिको मात्रा बढी भएमा मानिसको मृत्यु पनि हुन सक्छ । सामान्यतया न्रि्रा लगाउन पर्याप्त व्यायाम गर्ने, ज्यादा कडा चिया-कफी नपिउने, सधैँ शान्त र दोहोरो हावा आउने ठाउँमा सुत्ने, सुत्नुअघि सम्भव भए तातो पानीले नुहाएर सुत्ने गर्नुपर्छ । चिन्ता, तनाव छाडेर सधैँ सकारात्मक सोचाइ राख्ने र रमाइला कल्पना गर्ने गर्दा अन्रि्राले समात्दैन । दैनिक नियमितरुपमा एकै समयमा सुत्ने र बिहान एकै समयमा उठ्ने गर्नुस !
स्वास्थ्यका लागि न्रिद्रा दिनभरिको शारीरिक परिश्रमले शरीरले थकान, चिन्ता, तनाव महसुस गर्ने हुँदा आरामको पनि उत्तिकै जरुरी हुन्छ । प्राकृतिक रुपमै निदाएर शरीरले मानसिक तथा शारीरिक आराम प्राप्त गर्दछ । यस बेला रक्तसञ्चार, पाचन, श्वासप्रश्वास तथा स्नायु प्रणालीबाहेक शारीरिक क्रियाकलापहरु नहुने र सांसारिक गतिविधिहरुको ज्ञान नहुने हुनाले न्रि्रालाई बेहोसीको रुप पनि दिइन्छ । न्रि्रा वा बेहोसकै अवस्थामा शरीरका कोशिका तन्तुहरुको पुनःस्थापना, वृद्धि र विकास हुन्छ । यस्तै मानिसलाई ताजा, स्वस्थ र फर्ूर्तिलो बनाउन पनि न्रि्राको ठूलो महत्त्व छ । न्रि्राबाट शारीरिक, मानसिक दुवै आराम मिल्छ । जबसम्म मान्छे सुतेको हुँदैन तबसम्म मस्तिष्कमा सोचविचार भई नै रहन्छ ।
डा. शर्माका अनुसार शारीरिक क्रियाकलाप गर्दा मांसपेशीको र्घष्ाणबाट थकान उत्पन्न हुन्छ । त्यो थकान मेट्नका लागि सुतेर निदाउनु जरुरी छ । न्रि्रा भोकप्यासजस्तै मानिसलाई नभई नहुने कुरा हो । शारीरिक, मानसिक रुपमा आराम प्राप्तिका लागि न्रि्राको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहन्छ । आधुनिक समाजमा मानिसले व्यापार-व्यवसायतिर पर्याप्त समय दिएर राति सुत्ने समयलाई छोट्याउने गरेको पाइन्छ । यसले स्वास्थ्यलाई धेरै नकारात्मक प्रभाव पार्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । भोक लाग्नेबित्तिकै खाना र न्रि्रा लाग्नेबित्तिकै सुत्ने अवसर सबैलाई हुँदैन । चिकित्सकहरुका अनुसार भोक लाग्दा नखानु जति हानिकारक छ, सुतेपछि न्रि्रा नलाग्नु पनि उत्तिकै हानिकारक छ । न्रि्रा एक महाऔषधि नै हो । मानिस आफूलाई व्यस्त राख्ने बहानामा राति ३-४ घण्टा मात्र सुत्छन् । यसले शरीर र मस्तिष्कलाई प्रतिकूल असर पार्छ । डा. शर्माका अनुसार कम समय सुत्ने मानिस अल्पायु हुने गर्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ- ँदिउँसो जागा अवस्थाको समयभन्दा राति निदाएको समय बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ । मानिस रातको समय बेकारमा खर्च भएको ठान्छन्, जुन एकदमै गलत छ । दिनभरको कामले थाकेको दिमाग र शरीर दुवैलाई न्रि्राको अति नै आवश्यक पर्दछ । मानवजीवन वर्ष महिना, हप्ता, दिन हुँदै खास नियम र प्रणालीअनुसार बित्ने गर्छ । यसलाई जैविक चक्र प्रणाली, जैविक घडी, आन्तरिक-शारीरिक घडी, नियमित चक्र प्रणाली पनि भनिन्छ । डा. शर्माका अनुसार प्राकृतिक हिसाबले न्रि्रा अँध्यारोसँग सम्बन्धित छ । राति सुतेको समयमा अँध्यारोमा मस्तिष्कले एक प्रकारको झोल पदार्थ निकाल्ने गर्दछ जसलाई ँमेलाटोनिन’ भनिन्छ ।
तपाईंलाई पनि न्रिद्रा लाग्दैन
यसले मानिसलाई मस्त न्रि्रा लाग्ने बनाइदिन्छ, मस्तिष्कलाई र्रिmेस गरिदिन्छ । कसै-कसैलाई उज्यालोमा न्रि्रा नपर्ने कारण पनि यही हो । मेलाटोनिनको कमी भएमा मानिसलाई न्रि्रा नपर्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । उहाँका अनुसार मेलाटोनिनाको कमी भएका व्यक्तिलाई कुनै बेला बाहिरबाट पनि मेलाटोनिन पदार्थ राख्न मिल्छ तर त्यो त्यति प्रभावकारी नहुन पनि सक्छ । मस्तिष्क र स्वास्थ्यका लागि पनि अति महत्त्वपूर्ण न्रि्राले ध्यान यताउति केन्द्रित हुनबाट रोकी सिर्जनशील कार्यका लागि कार्ययोजना बनाउने गर्छ । यसले गर्दा भोलिपल्ट मानिसले गर्ने कार्यदक्षतामा विकास हुन्छ । त्यति मात्र नभएर निदाएको समयमा मुटुको धड्कन कम हुने गर्दछ । न्रिद्रा किन लाग्दैन ? मानवजीवनमा न्रि्रा नहुने हो भने जीवन अस्तव्यस्त र तनावपूर्ण हुन्थ्यो । मानवशरीरमा न्रि्राको महत्त्वबारे धेरै कुरा पत्ता लागे पनि केही रहस्यमय कुराहरु विज्ञानले समेत पत्ता लगाउन सकेको छैन । आधुनिक जीवनले न्रि्रा गुमाउँदै गइरहेको छ । न्रि्रामा आएको गडबडीले जीवन बढी कोलाहलपूर्ण हँुदै गइरहेको छ । रातभरि नसुतेको दिन जीउ गाह्रो हुन्छ, खान रुच्दैन । न्रि्राको सम्बन्ध सीधै मान्छेको मनस्थितिसँग जोडिएको हुन्छ । मन विचारहरुले भरिएको छ भने निदाउन मुस्किल पर्छ । दुःखजस्तै सुख वा उत्तेजनामा पनि न्रि्रा गायब हुन्छ । मानिस अति हर्षो क्षणमा पनि रातभर निदाउन सक्दैनन् । निदाइहाले पनि शरीरले गहिरो विश्राम पाउन सक्दैन । अन्रि्राको समस्या भएका मानिस अनिदोका कारण आलस्य, थकावट, र्झकने, राम्ररी कुरा बुझन नसक्ने हुन्छन् । आँखाबाट परेला झर्ने, बोली अशुद्ध र लरबरिने हुन्छ । धेरै दिनसम्म अनिदो रहने मानिसको न्रि्राको क्षतिपर्ूर्ति पछि सुतेर परिपर्ूर्ति गर्न सकिंदैन । त्यसले अनेकौं रोगको रुप लिन पुग्छ ।
न्रि्रा नलाग्ने समस्या युवाहरुमा भन्दा बुढ्यौलीमा बढी हुन्छ । जाडोयाममा रात लामो हुनाले न्रि्रा नलाग्ने मानिस जागै बसेर रात कटाउनुपर्ने समस्याले ग्रसित बन्छन् । मुख्यतः मानसिक समस्याका कारणबाट थुप्रै व्यक्तिहरु अन्रि्राका सिकार बन्ने गर्छन् । चिन्ता, तनाव, अत्यधिक खुशी, अनावश्यक सोचाइ, उच्च महत्त्वाकांक्षा तथा विभिन्न मानसिक समस्याका कारणबाट अनिदो हुनेहरुले जिन्दगीभर आरामको जीवन बिताउन पाएका हँुदैनन् । यस्ता रोगीहरु औषधिको सहारामा निदाउनेे गर्छन् । रातभरको अनिदो, बेचैनी र तनावले कोल्टे फर्ेदाफर्ेर्दै बिहानीपख निदाउने गर्छन् । यस्तै शारीरिक समस्याका कारणले पनि न्रि्रा नलाग्ने समस्या उत्पन्न हुन्छ । ज्यादै टाउको दुःखेमा, पेटको अल्सर, खुट्टा दुख्ने, रक्तचाप, मुटुसम्बन्धी रोग, स्नायु प्रणालीका समस्या, ज्यादै पीडायुक्त स्वास्थ्यसमस्या, विभिन्न ग्रन्थिहरुको रोग र तिनबाट निस्कने हर्मोनको सन्तुलन बिग्रिएमा पनि न्रि्रा लाग्दैन । त्यस्तै दिनचर्यामा विकार आउनु, सुत्ने समयको गडबडी हुनु, प्रतियोगिता र परीक्षाको समय आउनु आदि पनि न्रि्रा नलाग्नुका कारण हुन सक्छन् । त्यसैगरी अत्यधिक थकाइ, रातभरि काम गर्ने र दिनभर सुत्ने बानी भएका, डर-त्रास र बारम्बार नराम्रो सपना देख्नेहरु, मादक पदार्थ तथा लागूपदार्थको दर्ुर्व्यसनीहरुमा न्रि्राको समस्या हुन सक्छ ।
सन्तुलित खानाको कमीले, बुढ्यौली, असुरक्षा, ध्वन्रि्रदूषण आदि कारणबाट पनि न्रि्रा नपर्ने हुन्छ । डा. शर्माका अनुसार कहिलेकाहीँ उद्देश्य असफल भएका व्यक्तिलाई निराशाले गर्दा पनि न्रि्रा नलाग्न सक्छ । कसलाई कति न्रिद्राको आवश्यकता ? राम्रो न्रि्रा लागेमा थकाइ मेटिने हुँदा भोलिपल्ट बिहान फर्ूर्तिको अनुभव हुन्छ र काम गर्ने उत्साह जागेर आउँछ । बच्चा, बूढा, जवान सबैका लागि न्रि्रा आवश्यक छ । राति न्रि्रा नपर्ने, चाँडै आँखा खुल्ने, शरीर भारी हुने, काम गर्ने फर्ूर्ति नहुने अन्रि्राको समस्या हो । यसलाई अंग्रेजीमा इनसोमनिया भनिन्छ । शरीर पूर्ण ताजगी हुन र उच्च कार्यदक्षता प्राप्त गर्न न्रि्राको आवश्यकता हुन्छ । सुत्नुपर्ने समयावधिको निक्र्योल धेरै परिवेशले गर्दछ । त्यसमा पनि उमेरको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ । भर्खर जन्मेको बच्चालाई १६ देखि १९ घण्टासम्म सुत्नु जरुरी हुन्छ भने पाँच वर्षुनिको बच्चालाई कमसेकम ९ घण्टा सुत्नु आवश्यक छ । यस्तै अधिकाशं वयष्क एवम् ठूला व्यक्तिलाई ७-८ घण्टा सुत्नै पर्छ । कतिपय व्यक्ति ५ घण्टाभन्दा कम सुतेर पनि सन्तुष्टि प्राप्त गर्छन् भने १० घण्टाभन्दा बढी सुतेर असन्तोष व्यक्त गर्नेहरु पनि हुन्छन् । न्रि्राले स्वास्थ्यमा पार्ने प्रभावको विषयमा वैज्ञानिकहरुले अहिलेसम्म पनि अध्ययन गर्दै छन् । एक वा दुइ घण्टा मात्रै पनि न्रि्राको कमी भएमा मस्तिष्कको क्षमतामा कमी आउँछ । यस्तै अपुग सुताइबाट हुन सक्ने मुख्य स्वास्थ्यसमस्यामा क्यान्सर, मुटुको रोग, मोटोपन, चिनीरोग, छोटो आयु आदि हुन् । बाँझोपन, निराशा, मानसिक तनाव, गर्भ तुहिने, सुत्केरीपछिको मानसिक तनाव आदि समस्या पनि न्रि्राको कमीबाट देखिन सक्छन् ।
पुरुषको तुलनामा महिलालाई न्रि्राको आवश्यकता बढी हुने चिकित्सक बताउँछन् । सामान्य अवस्थामा पनि पुरुषभन्दा महिलाले १-२ घण्टा बढी सुत्नु आवश्यक हुन्छ । त्यसमा पनि सुत्केरी अवस्थामा झनै आरामको आवश्यकता पर्छ । को-कति घण्टा सुत्ने भन्ने कुरा केही मात्रामा व्यक्तिले विकास गर्ने बानीले पनि निक्र्योल गर्छ । विश्वप्रसिद्ध कलाकार लियोनार्दो दा भिन्ची २४ घण्टामा ६ घण्टा सुत्नर्ुपर्छ भन्ने कुरामा विश्वस्त भए पनि दिनभरको अन्य समय नोक्सानी हुने महसुस गरी हरेक ४५ मिनेट काम गर्ने र १५ मिनेट सुत्ने बानी र प्रणालीको विकास गरेका थिए । उनी सुतेको १ मिनेटभित्र निदाउन सक्थे । त्यस्तै ज्यादा सुताइले पनि स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर पर्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । उहाँका अनुसार ज्यादा सुत्दा अल्छी हुने, सृजनात्मक शक्तिमा ह्रास आउने, फर्ूर्तिलोपना घट्ने र आत्मशक्ति कमजोर हुने गर्दछ ।
यसबाहेक धेरै सुत्ने मानिसमा अल्छीपना बढी हुनाले सामाजिक प्रतिष्ठामा ह्रास आउने सम्भावना रहने तथा सधैँ काममा ढिलासमेत हुने गर्दछ । न्रिद्रा लगाउने औषधिले हानि पनि गर्छ न्रि्राको अनियमितताले पनि मानिसमा अनेकौं किसिमको रोग लाग्छ । व्यापार-व्यवसाय, अध्ययन, जागिर वा त्यस्तै व्यस्तताले मान्छेलाई गाँज्दै लगेको छ । खासगरी सहरी जीवनमा यो जटिलता बढी देखिन्छ, जहँँ सहज र स्वाभाविक न्रि्रा पाउन मुस्किल छ । महत्त्वाकांक्षीहरु रातभरि सुत्नुलाई समयको ठूलो बर्बादी ठान्छन् । एक अध्ययनले के देखाएको छ भने अमेरिका, जापानलगायत विकसित देशमा धेरै मानिस न्रि्राको औषधि प्रयोग नगरी सुत्नै सक्दैनन् । नियमित त्यस्तो औषधिको सेवनले धेरै मानिस दर्ुर्व्यसनी भएका छन् । कतिपयको ज्यान नै गएको छ भने कतिपय रोगले ग्रस्त बनेका छन् । न्रि्रा लगाउने औषधिको प्रयोगले तत्काल कुनै असर नगरे पनि लामो समयको प्रयोगले अन्य थुप्रै शारीरिक समस्या देखिने हुँदा यस्ता औषधिको प्रयोग बढाउनुभन्दा न्रि्रा नलाग्नुको कारण खोजेर समाधान गर्नु उपयुक्त हुने डा. शर्माको सुझाव छ । यस्ता औषधिको बढी प्रयोगले शरीर झुम्म हुने, शिथिल हुने, श्वासप्रश्वासमा समस्या हुने, शरीरको मांसपेशी कमजोर हुने, रक्तचाप बढ्नेलगायतका समस्या देखा पर्छन् । यस प्रकारका औषधि मनलाई असर गर्ने -मनोद्वेग) औषधिअर्न्तर्गत पर्ने भएकोले यस्ता औषधि निर्बाधरुपमा जताततै बिक्रीका लागि राख्न नहुने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । यस्ता औषधि अनुमतिविना बेच्न नपाइने भए पनि सामान्यरुपमा नै किन्न पाइने डा. शर्माको अनुभव छ । चिकित्सकको सल्लाहविना नै कतिपय व्यक्तिले न्रि्रा नलाग्दा आफूखुशी यस्तो औषधि प्रयोग गर्छन् । लामो समय प्रयोग गरी छोड्न नसक्दा नराम्रो लत नै बस्छ । यसले स्वास्थ्यमा विभिन्न किसिमको हानि पुर्याउँछ । यस्ता औषधिको जथाभावी प्रयोगले मिर्गौलामा समेत असर गर्ने डा. शर्मा बताउनुहुन्छ । त्यसैले यस्ता औषधि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार मात्र प्रयोग गर्नर्ुपर्छ ।
अन्रिद्राको उपचार न्रि्रा नपर्नेहरुका लागि उपचारको कदम चाल्नुअघि अन्रि्राको कारण पत्ता लगाउनु जरुरी हुन्छ । सामान्यतया जाँच, प्रतियोगितामा असफलता, थकाइका कारण न्रि्रा नलागेको अवस्थामा यसको सकारात्मक अन्त्यपछि बिस्तारै आफैं न्रि्रा पर्न थाल्छ । शारीरिक रोगहरु जस्तै- टाउको दुख्ने, पेटको अल्सर, क्यान्सर, तीव्र पीडा आदि भएमा यसको राम्रोसँग उपचार गर्नर्ुपर्छ । मानसिक रोगका कारण न्रि्रा नलागेको भए उक्त रोगको जाँच गरी उपचार गर्नु आवश्यक हुन्छ । कसै गर्दा पनि न्रि्रामा सुधार नआएमा चिकित्सकले न्रि्रा लगाउने औषधि सिफारिस गर्छन् तर सो औषधिलाई अन्रि्राको औषधिका रुपमा निरन्तर प्रयोग गर्नु हुँदैन । औषधिले निदाउने बानी परेपछि औषधिविना न्रि्रा नलाग्ने हुँदा न्रि्रा खुल्दासमेत शरीरमा फर्ूर्ति नआई आलस्य र भारी भइरहन्छ । औषधिको लत बसेमा खानु न छोड्नुको अवस्था हुन्छ । डा. शर्माका अनुसार यस्ता औषधिको मात्रा बढी भएमा मानिसको मृत्यु पनि हुन सक्छ । सामान्यतया न्रि्रा लगाउन पर्याप्त व्यायाम गर्ने, ज्यादा कडा चिया-कफी नपिउने, सधैँ शान्त र दोहोरो हावा आउने ठाउँमा सुत्ने, सुत्नुअघि सम्भव भए तातो पानीले नुहाएर सुत्ने गर्नुपर्छ । चिन्ता, तनाव छाडेर सधैँ सकारात्मक सोचाइ राख्ने र रमाइला कल्पना गर्ने गर्दा अन्रि्राले समात्दैन । दैनिक नियमितरुपमा एकै समयमा सुत्ने र बिहान एकै समयमा उठ्ने गर्नुस !
अहिलेको समयमा धेरै जसो नारि हरुले आफु राम्री देखिन आफ्नो आखाको माथि पट्टिको परेला लै उखेलेर मिलाउने काम गर्छन उनीहरुलाई अह हुदैन कि त्यो कत्ति खतरनाक हुन्छ भनेर बिसेस गरि परेला को जरा धेरै भित्र सम्म पुगेको हुन्छ | आखा धेरै संबेदन सिल अङ्ग हो परेला उखाल्दा आखाको भित्र पट्टि भाको मस्तिस्क बाट आखामा गएका सुछ्म नसा हरु चुतिनछन् अनि आखाले बिस्तारै काम गर्न छोड्छ फल स्वरूप टाउको दुख्ने , आखा नदेख्ने ,मस्तिस्क को नसा छुटिने हुनाले मानसिक रोग लाग्ने पनि प्रबल सम्भावना हुन्छ |
. नसा सम्बन्धि रोग लाग्ने सम्भावना त झन् ग्यारेन्टी नै हुन्छ किनकि अति संबेदनसिल अङ्ग भाको कारणले यस्तो केहि छिन को रमाइलो अनि आफु राम्रो देखिने आसामा धेरै नेपाली नारि हरुले आफ्नो स्वास्थ्य मा खेलबाड गरिरहेका छन् हाम्रो अस्पताल मा त्यस्ता कैयौं रोगि हरु उपचार का लागि आएका छन् तर आखाको सुछ्म नसा हरु नै छुट्टिने र मंसक्पेसिमा हराउने हुदा अप्रेसन गर्दा पनि आसंभव छ तेसैले आखा को र आफ्नो स्वास्थ्यको लागि पनि उमेर छदा वा बैषमा राम्री देखिन परेला मिलाउने कम ज्यादै घातक छ र खतरनाक छ
यसको साथै पुरुस हरुले पनि आफ्नो दरि जुँगा उखल्ने क्रम पनि बढ्दो छ यो पनि आखाको लागि अनि सवास्थ्यको लागि हानिकारक छ तेसैले सबैले यो क्रियाकलाप नगर्नु नै बेस हुनेछ किनकि यसको उपचार असम्भव छ यसकारण कसैले पनि यो काम नगर्नु हुन सल्लहा दिन चाहन्छु
डाक्टर भोला रिजाल
बरिस्ठ आखा,नसा तथा मस्तिस्क रोग बिसेसज्ञ
बिर अस्पताल काठमाडौँ
आँखा उपचार साखा
नेपाल
यसको साथै पुरुस हरुले पनि आफ्नो दरि जुँगा उखल्ने क्रम पनि बढ्दो छ यो पनि आखाको लागि अनि सवास्थ्यको लागि हानिकारक छ तेसैले सबैले यो क्रियाकलाप नगर्नु नै बेस हुनेछ किनकि यसको उपचार असम्भव छ यसकारण कसैले पनि यो काम नगर्नु हुन सल्लहा दिन चाहन्छु
डाक्टर भोला रिजाल
बरिस्ठ आखा,नसा तथा मस्तिस्क रोग बिसेसज्ञ
बिर अस्पताल काठमाडौँ
आँखा उपचार साखा
नेपाल
काठमाडौ, माघ ४ - जाडोयाममा सास्ती सबैलाई हुन्छ, बढीचाहिँ महिलालाई हुने गर्छ । पानीसँग सम्बन्धित धेरैजसो काम उनीहरूले नै गरिरहेका हुन्छन् र त्यही कारण औंला सुन्निने समस्याले पनि उनीहरूलाई सताउने गरेको छ । चिसोका कारण कसै -कसैलाई हातगोडाका औंला रातो भएर सुन्निने, चिलाउने, घाउ हुने र तीव्र पीडा हुने गरेको छ ।
चिकित्सकीय भाषामा पर्नियोसिस वा चिल ब्लेन भनिने यो समस्यामा चिसोले हातखुट्टाका औंला तथा नाक, कान सुन्निने गरेका छन् । ती अंग रातो हुने र दुखेर चिलाउने गरेका छन् ।
कारण थाहा नभए पनि महिला, कम तौल भएकालाई जाडोमा यस्तो समस्या बढी हुने गरेको धुलिखेल अस्पतालका छाला रोग तथा सौन्दर्य विशेषज्ञ डा. धर्मेन्द्र कर्ण बताउँछन् । धूमपान गर्नेहरूमा यो समस्या बढी कडा रूपमा देखिने गरेको छ ।
अमेरिकास्थित सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड पि्रभेन्सन (सीडीसी) अनुसार, पर्नियोसिस पानी जम्ने तापक्रमभन्दा माथिदेखि ६० डिग्री फरेनहाइटसम्मको निरन्तर सम्पर्कले गर्दा हुन्छ ।
चिसोले छालाका स-साना रक्तनलीहरूको समूहलाई नोक्सान पुर्याउँछ । यो नोक्सान स्थायी हुन्छ र चिसोसँग सम्पर्क बढेसँगै छालामा रातोपना र चिलाउने समस्या पनि देखिन्छ । यो रातोपना र चिलाइ मुख्यतः नाक, कान, औंला र कुर्कुच्चामा हुने गर्छ । यो समस्या मौसमी चिसो हुने ठाउँमा बढी हुने गरेको डा. कर्ण बताउँछन् ।
हात, खुट्टा, नाकको टुप्पो र कानको माथिल्लो किनारा रक्तप्रवाहको हिसाबले अन्तिम किनारा रहेकाले यी अंगमा रगतको प्रवाह वातावरण परिवर्तनका कारण निकै प्रभावित हुने गरेको छ । वातावरणमा तापक्रममा आएको कमीले गर्दा रगतका नसाहरू खुम्चिन्छन् । हात, खुट्टा, नाक र कान प्रायः खुला हुने भएकाले यी धेरै छिटो प्रभावित पनि हुने गर्छन् ।
हिउँद याम ढल्दै गएपछि अर्थात् वातावरणमा तापक्रम बढ्नासाथ यस्तो समस्या आफैं निको हुने उल्लेख गर्दै कर्ण भन्छन्, 'एक सातादेखि तीन सातासम्म मात्रै रहन्छ यो । लोसन र औषधिले यसको उपचार गर्न सकिन्छ । दुई सातासम्म निको हुने लक्षण नदेखिए अस्पताल जानुपर्छ ।'
यसबाट मुक्ति पाउने मुख्य उपाय चिसोबाट जोगिनु नै हो । हातखुट्टा, नाक र कानलाई चिसोबाट जोगाएर यो समस्या निम्तिनबाट बच्न सकिने जनाउँदै डा. कर्ण सुझाउँछन्, 'पन्जा, गलबन्द, टोपी, मोजा आदि उपयुक्त न्याना लुगाहरूको यथोचित उपयोग गर्नुपर्छ ।'
रक्तसञ्चारमा समस्या भएका र मधुमेह भएकाहरूलाई भने यस्तो समस्या देखिए सम्भावित जटिलताबाट बच्न तत्काल अस्पताल जानुपर्छ । यस्तो समस्या भोग्ने गृहिणीहरूले जाडोयाममा घरेलु काम गर्दा अर्थात् लुगा धुँदा वा भाँडा माझ्दा मनतातो पानी उपयोग गर्ने गर्नुपर्छ । 'भाँडा माभmदा वा लुगा धुँदा रबरका पन्जा लगाउने गर्नुपर्छ,' डा. कर्ण भन्छन्, 'चिसो पानी नछुन अपनाइने यस्तो उपायले तपाईंका औंलाहरूमा कुनै समस्या हुनबाट जोगाउँछ ।'
यस्तो समस्या भोगिरहेकाहरूले हातखुट्टा हिटरमा सेकाउन नहुने डा. कर्णको सुझाव छ । भन्छन्, 'बरु मनतातो पानीमा औंलाहरू केही छिन डुबाएर राख्ने, त्यसपछि पुछपाछ गरी भेसलिन आदि लेपन गरेर पन्जा वा मोजा लगाउनु राम्रो हुन्छ ।'
स्कूले विद्यार्थीहरूले बिहान पढ्न जाँदा विशेष गरी हात, कान र नाकलाई पन्जा, टोपी, गलबन्दी आदिले राम्ररी छोप्ने गर्नुपर्छ ।
लक्षण
रातोपना देखिनु
चिलाउनु
तीव्र पीडा हुनु
सुन्निनु
घाउको सम्भावना हुनु
कारण थाहा नभए पनि महिला, कम तौल भएकालाई जाडोमा यस्तो समस्या बढी हुने गरेको धुलिखेल अस्पतालका छाला रोग तथा सौन्दर्य विशेषज्ञ डा. धर्मेन्द्र कर्ण बताउँछन् । धूमपान गर्नेहरूमा यो समस्या बढी कडा रूपमा देखिने गरेको छ ।
अमेरिकास्थित सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एन्ड पि्रभेन्सन (सीडीसी) अनुसार, पर्नियोसिस पानी जम्ने तापक्रमभन्दा माथिदेखि ६० डिग्री फरेनहाइटसम्मको निरन्तर सम्पर्कले गर्दा हुन्छ ।
चिसोले छालाका स-साना रक्तनलीहरूको समूहलाई नोक्सान पुर्याउँछ । यो नोक्सान स्थायी हुन्छ र चिसोसँग सम्पर्क बढेसँगै छालामा रातोपना र चिलाउने समस्या पनि देखिन्छ । यो रातोपना र चिलाइ मुख्यतः नाक, कान, औंला र कुर्कुच्चामा हुने गर्छ । यो समस्या मौसमी चिसो हुने ठाउँमा बढी हुने गरेको डा. कर्ण बताउँछन् ।
हात, खुट्टा, नाकको टुप्पो र कानको माथिल्लो किनारा रक्तप्रवाहको हिसाबले अन्तिम किनारा रहेकाले यी अंगमा रगतको प्रवाह वातावरण परिवर्तनका कारण निकै प्रभावित हुने गरेको छ । वातावरणमा तापक्रममा आएको कमीले गर्दा रगतका नसाहरू खुम्चिन्छन् । हात, खुट्टा, नाक र कान प्रायः खुला हुने भएकाले यी धेरै छिटो प्रभावित पनि हुने गर्छन् ।
हिउँद याम ढल्दै गएपछि अर्थात् वातावरणमा तापक्रम बढ्नासाथ यस्तो समस्या आफैं निको हुने उल्लेख गर्दै कर्ण भन्छन्, 'एक सातादेखि तीन सातासम्म मात्रै रहन्छ यो । लोसन र औषधिले यसको उपचार गर्न सकिन्छ । दुई सातासम्म निको हुने लक्षण नदेखिए अस्पताल जानुपर्छ ।'
यसबाट मुक्ति पाउने मुख्य उपाय चिसोबाट जोगिनु नै हो । हातखुट्टा, नाक र कानलाई चिसोबाट जोगाएर यो समस्या निम्तिनबाट बच्न सकिने जनाउँदै डा. कर्ण सुझाउँछन्, 'पन्जा, गलबन्द, टोपी, मोजा आदि उपयुक्त न्याना लुगाहरूको यथोचित उपयोग गर्नुपर्छ ।'
रक्तसञ्चारमा समस्या भएका र मधुमेह भएकाहरूलाई भने यस्तो समस्या देखिए सम्भावित जटिलताबाट बच्न तत्काल अस्पताल जानुपर्छ । यस्तो समस्या भोग्ने गृहिणीहरूले जाडोयाममा घरेलु काम गर्दा अर्थात् लुगा धुँदा वा भाँडा माझ्दा मनतातो पानी उपयोग गर्ने गर्नुपर्छ । 'भाँडा माभmदा वा लुगा धुँदा रबरका पन्जा लगाउने गर्नुपर्छ,' डा. कर्ण भन्छन्, 'चिसो पानी नछुन अपनाइने यस्तो उपायले तपाईंका औंलाहरूमा कुनै समस्या हुनबाट जोगाउँछ ।'
यस्तो समस्या भोगिरहेकाहरूले हातखुट्टा हिटरमा सेकाउन नहुने डा. कर्णको सुझाव छ । भन्छन्, 'बरु मनतातो पानीमा औंलाहरू केही छिन डुबाएर राख्ने, त्यसपछि पुछपाछ गरी भेसलिन आदि लेपन गरेर पन्जा वा मोजा लगाउनु राम्रो हुन्छ ।'
स्कूले विद्यार्थीहरूले बिहान पढ्न जाँदा विशेष गरी हात, कान र नाकलाई पन्जा, टोपी, गलबन्दी आदिले राम्ररी छोप्ने गर्नुपर्छ ।
लक्षण
रातोपना देखिनु
चिलाउनु
तीव्र पीडा हुनु
सुन्निनु
घाउको सम्भावना हुनु
काठमाडौं- दुखाइ कम गर्ने, यौनउत्तेजना बढाउने वा गर्भपतन गराउने औषधि किन्दै हुनुहुन्छ? सावधान! नक्कली औषधिले गुम्ला ज्यान! राजधानी उपत्यकाकै बजारमा भारत र तेस्रो मुलुकबाट ल्याइएका गुणस्तरहीन, अवैध (नक्कली) औषधि खुलमखुला बिक्री भइरहेको छ।
करिब एक महिनाअघि राजधानीबाटै पक्राउ परेका कारोबारी शालिकराम खतिवडाबाट बरामद १० किसिमका, १० हजारभन्दा बढी ट्याब्लेट औषधि यससम्बन्धी नियमन निकाय औषधि व्यवस्था विभागमा दर्तै छैनन्।
खुला सीमाको लाभ उठाउँदै भारत र तेस्रो मुलुकबाट नेपाली बजारमा भित्र्याइएका यस्ता अवैध र नक्कली औषधिका कारण बिरामीको समस्या निदान हुनुको सट्टा थप जोखिममा पर्नसक्ने विभागले शुक्रबार सचेत गराउँदै खतिवडाविरुद्धको मुद्दाबारे सार्वजनिक गरेको हो।
विभागका फार्मेसी निरीक्षक श्याम अधिकारीले नेपाली बजारमा अवैध औषधि भिœयाउने कार्यमा थुप्रै गिरोही सक्रिय रहेको सूचना पाएको जानकारी दिए।
'नेपालमा बिक्री गर्न सम्बन्धित औषधि उत्पादन कम्पनीहरु औषधि व्यवस्था विभागमा दर्ता हुनुपर्छ,' अधिकारीले भने, 'गैरकानुनी औÈधि बेच्ने व्यक्तिहरुको गिरोह नै उपत्यकामा सक्रिय रहेको जानकारी आएकाले प्रहरीको सहयोगमा उनीहरुको खोजी गरिरहेका छौं।'
नक्कली औषधि सस्तो हुने भएकाले औषधि पसले र उपभोक्ता आकर्षित हुने र त्यसले जनस्वास्थ्यमा जोखिम थपिने विभागको भनाइ छ।
गैरकानुनी रुपमा भारत तथा तेस्रो मुलुकबाट अवैध औषधि भिœयाउँदै नेपाली बजारमा बिक्री गर्दै आएका खतिवडालाई महानगरीय प्रहरी परिसर हनुमानढोकाका अधिकृत र औषधि व्यवस्था विभागका निरीक्षकको संयुक्त टोलीले गत महिना भोटेबहालबाट पक्राउ गरेको थियो।
विभागले खतिवडामाथि औषधि ऐनविपरीत कार्य गरेको अभियोगमा काठमाडौं जिल्ला अदालतमा मुद्दा चलाइसकेको छ। ऐनअनुसार अवैध औषधि पैठारी गर्नेलाई तीन वर्षसम्म कैद वा २५ हजार रुपैयाँ वा दुवै जरिवाना हुन्छ। विभागले खतिवडालाई कैद र जरिवाना दुवै गराउन मागदाबी गरेको छ।
खतिवडाले ललितपुर तिखेदेवलस्थित धर्मेन्द्रप्रसाद महतोले सञ्चालन गरेको पौडेल क्लिनिकमार्फत बेचबिखनको जालो फिँजाउँदै आएको अनुसन्धानमा खुलेको छ।
विभागका अनुसार खतिवडासँग औषधि डिलरका रुपमा अन्य पसलमा औषधि पठाउँदै आएका महतोको क्लिनिक पनि कतै दर्ता छैन। खतिवडा पक्राउ गरेको जानकारीलगत्तै महतो फरार छन् भने विभागले उनको क्लिनिक बन्द गराएको छ।
नेपालमा दर्ता नभएका र कुनै अध्ययन–अनुसन्धान नभएका त्यस्ता औषधि सस्तोमा ल्याएर बढी कमिसनको लोभमा कारोबार गरिरहेको उजुरी विभागमा परेको अधिकारीले जानकारी दिए। 'अवैध रुपमा भित्रिएका औषधि सस्तोमा पाएर धेरै पसलले खरिद गरिरहेको जानकारी आएको छ,' उनले भने, 'त्यस्ता औषधि खरिद गर्नेलाई पनि कारबाही गर्ने तयारी गरिरहेका छौं।'
खतिवडालाई विभागले गर्भपतन गराउने, पेनकिलर, सुन्निएको समस्या कम गर्ने, एन्टिबायोटिक्स, मिर्गौलाको समस्या भएकालाई दिइने, यौनउत्तेजना बढाउने र एन्टिएलर्जीका अवैध औषधिसहित पक्राउ गरेको थियो।
ती औषधि नष्ट गर्ने तयारी गरेको अधिकारीले बताए। 'दर्ता नै नभएका ती औषधि स्वास्थ्यका लागि खतरनाक हुनसक्ने भएकाले डिस्पोजल गर्न लागिएको हो,' उनले भने, 'ती औषधि कस्तो प्रकृतिका छन्, कुन रुपमा बनेका छन् भन्ने थाहा नभएकाले सेवन गर्नु मानव स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन्छ।'
विभागले सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार बरामद औषधिमा रिएक्टाइन–४०० एसआर नामका २ हजार ट्याब्लेट, एबिडी–४०० नामको जुकाको औषधि ७ सय ट्याब्लेट, एलर्जी हटाउने एल–हिस्ट नामको १३ सय ५० ट्याब्लेट, गर्भपतन गराउने प्रेगआउट किट ३ सय स्ट्रिप, सेफेग्जिम–२०० डिटी नामको एन्टिबायोटिक्स ७ सय ट्याब्लेट छन्।
यस्तै, यौनउत्तेजना बढाउने जेनेग्रा–१०० र भिगोर–१०० २ हजार ४ सय ८० ट्याब्लेट, सुन्निएको समस्या कम गर्ने लुपिसेरा–डी २ हजार ट्याब्लेट, पेनकिलर एसिमेज–१०० ४ सय ट्याब्लेट र मिर्गौलाका समस्या भएकाले सेवन गर्ने रेनहोल्ड २ सय ट्याब्लेट अवैध औषधि फेला पारिएको थियो।
अवैध औषधि न्यून गुणस्तरका हुने भएकाले सेवन गर्नेमा नकारात्मक असर परेर बिरामीको मृत्युसमेत हुनसक्छ। अवैध यौनवर्द्धक औषधिले मानिसको नसा फुलाएर रगतको चाप बढाइदिने हु“दा तत्काल मुटु बन्द हुनसक्ने समस्या उत्पन्न गराउँछ।
यस्ता औषधिको 'साइड इफेक्ट' ले मानिसमा अनुहार सुन्निने, लामो समय टाउको दुख्ने, आ“खा धमिलो देखिने तथा कतिपय मानिस यौनक्रियाकलाप गर्दागर्दै मर्नसमेत सक्ने समस्या देखिने खतरा छ।
आपतकालीन अवस्थामा मात्र प्रयोग गरिने भनिएको गर्भनिरोधक चक्कीको पनि महिलाले बढी मात्रामा प्रयोग गरिरहेको पाइन्छ। यस्ता चक्कीको गलत प्रयोगले महिलाको प्रजनन शक्ति नै ह्रास हुने, महिनावारी गडबडी हुने, बढी रक्तस्राव हुने, वाकवाकी लाग्ने, शरीरमा रगतको मात्रा कम हुँदै गएर मृत्युसमेत हुने समस्या देखा पर्नसक्छ।
यस्तै, सुरक्षित स्थानमा चिकित्सक तथा तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीको निगरानीमा गर्भको बच्चाको अवस्था हेरेर सेवन गर्नुपर्ने गर्भपतनका अवैध औषधिले महिलाको ज्यानै जोखिममा परिरहेको अधिकारीले बताए। उनका अनुसार यस्ता औषधिले अत्यधिक रक्तस्राव हुने, औषधीको डोज नमिल्दा महिलाको मृत्यु हुनसक्छ।
करिब एक महिनाअघि राजधानीबाटै पक्राउ परेका कारोबारी शालिकराम खतिवडाबाट बरामद १० किसिमका, १० हजारभन्दा बढी ट्याब्लेट औषधि यससम्बन्धी नियमन निकाय औषधि व्यवस्था विभागमा दर्तै छैनन्।
खुला सीमाको लाभ उठाउँदै भारत र तेस्रो मुलुकबाट नेपाली बजारमा भित्र्याइएका यस्ता अवैध र नक्कली औषधिका कारण बिरामीको समस्या निदान हुनुको सट्टा थप जोखिममा पर्नसक्ने विभागले शुक्रबार सचेत गराउँदै खतिवडाविरुद्धको मुद्दाबारे सार्वजनिक गरेको हो।
विभागका फार्मेसी निरीक्षक श्याम अधिकारीले नेपाली बजारमा अवैध औषधि भिœयाउने कार्यमा थुप्रै गिरोही सक्रिय रहेको सूचना पाएको जानकारी दिए।
'नेपालमा बिक्री गर्न सम्बन्धित औषधि उत्पादन कम्पनीहरु औषधि व्यवस्था विभागमा दर्ता हुनुपर्छ,' अधिकारीले भने, 'गैरकानुनी औÈधि बेच्ने व्यक्तिहरुको गिरोह नै उपत्यकामा सक्रिय रहेको जानकारी आएकाले प्रहरीको सहयोगमा उनीहरुको खोजी गरिरहेका छौं।'
नक्कली औषधि सस्तो हुने भएकाले औषधि पसले र उपभोक्ता आकर्षित हुने र त्यसले जनस्वास्थ्यमा जोखिम थपिने विभागको भनाइ छ।
गैरकानुनी रुपमा भारत तथा तेस्रो मुलुकबाट अवैध औषधि भिœयाउँदै नेपाली बजारमा बिक्री गर्दै आएका खतिवडालाई महानगरीय प्रहरी परिसर हनुमानढोकाका अधिकृत र औषधि व्यवस्था विभागका निरीक्षकको संयुक्त टोलीले गत महिना भोटेबहालबाट पक्राउ गरेको थियो।
विभागले खतिवडामाथि औषधि ऐनविपरीत कार्य गरेको अभियोगमा काठमाडौं जिल्ला अदालतमा मुद्दा चलाइसकेको छ। ऐनअनुसार अवैध औषधि पैठारी गर्नेलाई तीन वर्षसम्म कैद वा २५ हजार रुपैयाँ वा दुवै जरिवाना हुन्छ। विभागले खतिवडालाई कैद र जरिवाना दुवै गराउन मागदाबी गरेको छ।
खतिवडाले ललितपुर तिखेदेवलस्थित धर्मेन्द्रप्रसाद महतोले सञ्चालन गरेको पौडेल क्लिनिकमार्फत बेचबिखनको जालो फिँजाउँदै आएको अनुसन्धानमा खुलेको छ।
विभागका अनुसार खतिवडासँग औषधि डिलरका रुपमा अन्य पसलमा औषधि पठाउँदै आएका महतोको क्लिनिक पनि कतै दर्ता छैन। खतिवडा पक्राउ गरेको जानकारीलगत्तै महतो फरार छन् भने विभागले उनको क्लिनिक बन्द गराएको छ।
नेपालमा दर्ता नभएका र कुनै अध्ययन–अनुसन्धान नभएका त्यस्ता औषधि सस्तोमा ल्याएर बढी कमिसनको लोभमा कारोबार गरिरहेको उजुरी विभागमा परेको अधिकारीले जानकारी दिए। 'अवैध रुपमा भित्रिएका औषधि सस्तोमा पाएर धेरै पसलले खरिद गरिरहेको जानकारी आएको छ,' उनले भने, 'त्यस्ता औषधि खरिद गर्नेलाई पनि कारबाही गर्ने तयारी गरिरहेका छौं।'
खतिवडालाई विभागले गर्भपतन गराउने, पेनकिलर, सुन्निएको समस्या कम गर्ने, एन्टिबायोटिक्स, मिर्गौलाको समस्या भएकालाई दिइने, यौनउत्तेजना बढाउने र एन्टिएलर्जीका अवैध औषधिसहित पक्राउ गरेको थियो।
ती औषधि नष्ट गर्ने तयारी गरेको अधिकारीले बताए। 'दर्ता नै नभएका ती औषधि स्वास्थ्यका लागि खतरनाक हुनसक्ने भएकाले डिस्पोजल गर्न लागिएको हो,' उनले भने, 'ती औषधि कस्तो प्रकृतिका छन्, कुन रुपमा बनेका छन् भन्ने थाहा नभएकाले सेवन गर्नु मानव स्वास्थ्यका लागि जोखिमपूर्ण हुन्छ।'
विभागले सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार बरामद औषधिमा रिएक्टाइन–४०० एसआर नामका २ हजार ट्याब्लेट, एबिडी–४०० नामको जुकाको औषधि ७ सय ट्याब्लेट, एलर्जी हटाउने एल–हिस्ट नामको १३ सय ५० ट्याब्लेट, गर्भपतन गराउने प्रेगआउट किट ३ सय स्ट्रिप, सेफेग्जिम–२०० डिटी नामको एन्टिबायोटिक्स ७ सय ट्याब्लेट छन्।
यस्तै, यौनउत्तेजना बढाउने जेनेग्रा–१०० र भिगोर–१०० २ हजार ४ सय ८० ट्याब्लेट, सुन्निएको समस्या कम गर्ने लुपिसेरा–डी २ हजार ट्याब्लेट, पेनकिलर एसिमेज–१०० ४ सय ट्याब्लेट र मिर्गौलाका समस्या भएकाले सेवन गर्ने रेनहोल्ड २ सय ट्याब्लेट अवैध औषधि फेला पारिएको थियो।
अवैध औषधि न्यून गुणस्तरका हुने भएकाले सेवन गर्नेमा नकारात्मक असर परेर बिरामीको मृत्युसमेत हुनसक्छ। अवैध यौनवर्द्धक औषधिले मानिसको नसा फुलाएर रगतको चाप बढाइदिने हु“दा तत्काल मुटु बन्द हुनसक्ने समस्या उत्पन्न गराउँछ।
यस्ता औषधिको 'साइड इफेक्ट' ले मानिसमा अनुहार सुन्निने, लामो समय टाउको दुख्ने, आ“खा धमिलो देखिने तथा कतिपय मानिस यौनक्रियाकलाप गर्दागर्दै मर्नसमेत सक्ने समस्या देखिने खतरा छ।
आपतकालीन अवस्थामा मात्र प्रयोग गरिने भनिएको गर्भनिरोधक चक्कीको पनि महिलाले बढी मात्रामा प्रयोग गरिरहेको पाइन्छ। यस्ता चक्कीको गलत प्रयोगले महिलाको प्रजनन शक्ति नै ह्रास हुने, महिनावारी गडबडी हुने, बढी रक्तस्राव हुने, वाकवाकी लाग्ने, शरीरमा रगतको मात्रा कम हुँदै गएर मृत्युसमेत हुने समस्या देखा पर्नसक्छ।
यस्तै, सुरक्षित स्थानमा चिकित्सक तथा तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मीको निगरानीमा गर्भको बच्चाको अवस्था हेरेर सेवन गर्नुपर्ने गर्भपतनका अवैध औषधिले महिलाको ज्यानै जोखिममा परिरहेको अधिकारीले बताए। उनका अनुसार यस्ता औषधिले अत्यधिक रक्तस्राव हुने, औषधीको डोज नमिल्दा महिलाको मृत्यु हुनसक्छ।
अहिले किड्नी रोगको प्रकोप फैंलिदै गएको छ । खासगरी खानपिनमा हुने लापरवाहीको कारण किड्नी रोगी बढेका छन् । पेटभन्दा जिब्रोलाई शान्त पार्ने ध्येयले खाने गरिएपछि किड्नी रोगले अड्डा जमाउन थालेको हो ।
dhaniyaकिड्नी, शरीर संचालनको अभिन्न अङ्ग । तर, यही अङ्ग थलिएपछि मानिसले लाखौं रुपैंयाा खर्चिनुपर्ने बाध्यता आइलागेको छ । जीवनभरि कृत्रिम तरिकाले मूत्र विसर्जन गर्ने डाइलोसिसजस्तो महँगो प्रणाली अपनाउन बाध्य छन् । पैसा हुनेहरु डाइलोसिस त गर्छन्, तर नहुनेहरु किड्नी ‘फेलियर’ बाट जीवन गुमाउन विवश छन् ।
चिन्ता नगर्नुस्, किड्नी जोगाउने उपाय छ । त्यो पनि घरैमा । भान्सामा धनियाँ पात ल्याउनुस् । नियमित सेवन गर्नुस् । किड्नी रोगबाट जोगिने भरपर्दो उपाय हो यो ।
किड्नीले शरीरमा भएको विकारजन्य पदार्थ प्रशोधन गर्दछ । यसले रगतमा भएको नुन, विष तथा अनावश्यक फोहोर पदार्थ छान्ने काम गर्दछ । धनियााको नियमित सेवनबाट किड्नीको संचालन प्रक्रिया सहज बनाउन सकिने अध्ययनले देखाएको छ । यसको सेवन गर्ने तरिका सरल छ ।
सेवन विधि
पहिले एक मूठा धनियाँको पात लिने, त्यसलाई सफा पानीले धोएर १० मिनेटजति पानीमा उमाल्नु पर्दछ । त्यसपछि चिस्याएर बोतलमा खन्याउनु पर्दछ । अब यो झोल खानयोग्य भयो । हरेक दिन एक गिलास पिउनोस् । केही साताको सेवनबाट तपाईंले किड्नीबाट प्रशोधित विकारहरु मूत्र विसर्जनको माध्यमले निष्काशन भइरहेको महसुस गर्नु हुनेछ ।
-एजेन्सीको सहयोगमा
dhaniyaकिड्नी, शरीर संचालनको अभिन्न अङ्ग । तर, यही अङ्ग थलिएपछि मानिसले लाखौं रुपैंयाा खर्चिनुपर्ने बाध्यता आइलागेको छ । जीवनभरि कृत्रिम तरिकाले मूत्र विसर्जन गर्ने डाइलोसिसजस्तो महँगो प्रणाली अपनाउन बाध्य छन् । पैसा हुनेहरु डाइलोसिस त गर्छन्, तर नहुनेहरु किड्नी ‘फेलियर’ बाट जीवन गुमाउन विवश छन् ।चिन्ता नगर्नुस्, किड्नी जोगाउने उपाय छ । त्यो पनि घरैमा । भान्सामा धनियाँ पात ल्याउनुस् । नियमित सेवन गर्नुस् । किड्नी रोगबाट जोगिने भरपर्दो उपाय हो यो ।
किड्नीले शरीरमा भएको विकारजन्य पदार्थ प्रशोधन गर्दछ । यसले रगतमा भएको नुन, विष तथा अनावश्यक फोहोर पदार्थ छान्ने काम गर्दछ । धनियााको नियमित सेवनबाट किड्नीको संचालन प्रक्रिया सहज बनाउन सकिने अध्ययनले देखाएको छ । यसको सेवन गर्ने तरिका सरल छ ।
सेवन विधि
पहिले एक मूठा धनियाँको पात लिने, त्यसलाई सफा पानीले धोएर १० मिनेटजति पानीमा उमाल्नु पर्दछ । त्यसपछि चिस्याएर बोतलमा खन्याउनु पर्दछ । अब यो झोल खानयोग्य भयो । हरेक दिन एक गिलास पिउनोस् । केही साताको सेवनबाट तपाईंले किड्नीबाट प्रशोधित विकारहरु मूत्र विसर्जनको माध्यमले निष्काशन भइरहेको महसुस गर्नु हुनेछ ।
-एजेन्सीको सहयोगमा
